Geen categorie

Homo irrationalis (playing stupid)

It is strange to see how in economics and politics persistently is hanged on to the idea that people are  rational beings. It is presumed that people take rational decisions, choosing in their own interest, as they perceive it. The scientific disciplines of politics and economics are completely based upon this assumption (the so called ‘homo economicus’ assumption). This assumption however is clearly wrong, as every psychologist can tell you. That is why these ‘sciences’  time and again make wrong predictions about the voting and economic behavior of the public. (Recently there is an undercurrent in economics that has a more realistic approach, be it that this still is composed of a small minority of scientists).

If people make no rational choices, on which basis their choices then are grounded? Their choices are mainly based upon emotions and feelings, partly conscious, partly unconscious. Most of these emotions are labeled negative: fear, inferiority, self-doubt, anger or rage, uncertainty, etc. A few are positive: love, compassion, joy. Unfortunately in many cases the negative emotions unconsciously are dominating.

We can see this on all levels in society. It is clear that those who voted for Trump as president, did so clearly against their own interest, at least over the long term. Although they may have misled themselves, thinking that they were voting based on  their own interest, they clearly did not. The image of their interest surely is distorted by their negative feelings: not being seen, not being accepted, feeling unsafe, etc.

We also can see it on the levels of our leadership. President Trump f.i. certainly is not grounding his decisions on rational considerations, even not so on his own interest (although he may think he does). He denies climate change (will he still do so after the melting of the permafrost or the flooding of Houston?), he wants to build a wall between the US and Mexico, he wants to create jobs, that he cannot create, and so on and so forth. He is basing his decisions on (unconscious?) fear and rage, in an impulsive way. That is why he is so dangerous. He could just launch an atomic bomb – just like that. I always am amazed that there are still people who think you can negotiate with Trump on a reasonable base. One can’t. (If you seemingly have a deal, he always can break it).

But also more ‘normal’ politicians and economist don’t act on rational grounds. They still think a maximum temperature rise of 2 degrees is feasible, which clearly is not so.*) They still think one can control Kim Yung-un, or Erdogan, or Rohani, or Assad. They all will fall, but not by external pressure, but due to the the internal developments in their countries. (Erdogan will be the first. When dictators start building megalomaniac  palaces you know the end is near). One cannot make deals with them, because they too are not acting on rational grounds (that is not to say that you shouldn’t communicate with them).

So we have this beautiful capacity of using our brains, but unfortunately we don’t. It would be wise however if we anyway do use them in our private lives. That is not to say that we should neglect our feelings, but our decisions should be based on a mix of reason and feeling. This is called common sense. In order to be able to do so we have to know ourselves. Work to do!


*) This was already known by those who were willing to  to see it in 2007. See Earth Fever, Living Consciously with Climate Change,  by : Judy Mcallister, Erik van Praag and Jan Paul Van Soest, 2009, page 53.

Disclaimer: I apologize for mistakes in my English. Blogs are cursory – not stuff for correction by a native speaker.


Datum Door erik.van.praag Laat een reactie achter

Do not let me become a channel for darkness.

I want to dedicate most of this blog to a quote of Caroline Myss. Better than she I couldn’t say it.

On Holocaust Day, a fews weeks ago, Caroline attended mass, and there the priest said:

“There comes that time, that moment when we must recognize that we are being called forth to take a stand against injustice. That time is now. We can no longer be silent as human beings – many our fellow citizens – face an injustice that comes painfully close to a time that sent others to their death. Today it is the Muslims. Tomorrow it will be some other group of people. This is how the horror that became Nazi Germany began.” Then Caroline continues:

Many of us have been involved in our spiritual development for years. It’s time to reflect upon what that path means for you. The spiritual path is not about finding happiness and love; it is about developing stamina and resilience. It is about recognizing the truth and standing for principles. From truth comes the capacity to love with courage. Happiness is the result of not compromising your values, of making choices with courage – ones that do not betray your inner guidance. You don’t “find” happiness; you generate it from the essence of who and what you are.

Maybe all the years we have invested in reading spirituality and in inner work has been in preparation for this time right now. Protests are going to happen more and more. Unrest is going to grow. We have anticipated “change” happening. But as has always been the case, we never have control over how that change will happen. The choice we do have, however, is to remind ourselves of what we believe to be the Truth. The inner spirit has infinitely more authority over the physical world than chaos. You need to understand how that authority works and you need to trust Divine authority. And you need to cooperate with it. Fear and anger are poison. Teresa of Avila called these forces “reptiles” that contaminate your mind – tools of the darkness. If you start to believe in “dark messages” from the media, tell yourself that a “reptile is trying to get into your mind.” Pray it out of you: “. . .  Grant me the grace to dwell in thoughts that contribute to the healing of humanity. Do not let me become a channel for darkness. Not now. Not ever. Amen.”
I couldn’t agree more.
Datum Door erik.van.praag Laat een reactie achter

De knop gebroken.

Veel mensen dragen negatieve denkbeelden mee over zichzelf . Enkele voorbeelden: ik word niet gezien/geaccepteerd voor wie ik ben, ik mag er niet zijn, ik ben volslagen machteloos, ik ben dom, stout, slecht. Aan die laatste formuleringen kan je zien dat deze denkbeelden vaak worden opgedaan in de vroegste kindertijd. Die denkbeelden worden later op grond van nieuwe informatie of goedbedoelde adviezen vaak terzijde geschoven of onderdrukt. Maar daarmee zijn ze niet weg, ze leven in het onderbewuste voort. En zoals bekend hebben onbewuste denkbeelden vaak meer invloed op je leven dan bewuste. Ze hebben de neiging zichzelf waar te maken. En voor ouders: je draagt ze vaak onbewust over op je kinderen. Zo ben je er zelf waarschijnlijk ook aan gekomen.

Om na te gaan of je dit soort negatieve zelfbeelden bij je draagt is een scrupuleus zelfonderzoek noodzakelijk. Vaak helpt het om eerst de negatieve zelfbeelden van je ouders te onderzoeken. Vaak vind je sporen daarvan bij jezelf. Je kan ook kijken nar je eigen gedrag. In welke vicieuze cirkels kom je terecht? Wie kan je raken op je kwetsbare punten (de rode knoppen bij jou)? Dat zijn vaak sleutels voor je negatieve zelfbeelden. Hoe dit zij, ik ken niemand die niet enige negatieve zelfbeelden bij zich blijkt te dragen.

Maar hoe kom je daar nu van af? Het helpt niet om je negatieve dekbeelden te onderdrukken en je het tegendeel in te prenten, want dan ontstaat er een innerlijke tweestrijd tussen beide denkbeelden, die in feite beide denkbeelden versterkt, met alle onvrede van dien. Wat wel helpt is een ander denkbeeld vinden waar je in gelooft, dat het negatieve denkbeeld ontkracht, en dat te versterken door het aandacht te geven. Bijvoorbeeld: het denkbeeld ‘ ik ben volsagen machteloos’ wordt niet onschadelijk gemarkt door het denkbeeld: ‘ik ben machtig’ (want dat geloof je toch niet), maar wel door het denkbeeld: ‘ik maak verschil’ of: ‘ik geloof in mezelf”.

imagesAls je dusdoende succesvol bent in het onschadelijk maken van je negatieve zelfbeeld(en) kan je het resultaat bestendigen door het dichten van een of meer haiku’s, die een metafoor zijn voor het proces dat je doormaakt. Een klassieke haiku bestaat uit drie regels van resp. 5, 7 en 5 lettergrepen, staat in verband met de natuur, en beschrijft een interessante wending of transformatie. Enkele voorbeelden die slaan op het bovenstaande voorbeeld:

  • de knop gebroken
  • zaad valt op vruchtbare grond
  • stralende toekomst


  • de lege woestijn
  • onverwachte regen valt
  • op zaad dat ontkiemt.

Succes ermee! Als je het leuk vindt, zet ze dan maar eens op Facebook.




Datum Door erik.van.praag Laat een reactie achter

De wolk van niet weten. . .

Wat is geloof, en wat is zeker weten?
Bij geloof hoort twijfel, bij weten zekerheid.
Ouder wordend raak ik beide steeds meer kwijt.
Bestaat God wel? Of ben ik dat vergeten?
Je weet het niet.

Er is meer tussen hemel en de aarde,
dan ooit gedroomd in mijn filosofie.
Zo spreekt de dichter. Maar alles wat ik zie
is slechts materie van meer of minder waarde.
Je weet het niet.

Er is een subtiel rijk, met engelen en geesten.
En velen hebben daarmee echt contact.
Voor mij bleef dit helaas nog erg abstract
ondanks een intensieve, lange queeste.
Je weet het niet.

Velen hebben bijna-dood ervaren.
Hun hersenfuncties gingen dan teloor.
Maar het bewustzijn werkte toch nog door.
Hoe kan de rede zoiets nu verklaren?
Je weet het niet.

Die mensen weten het inmiddels zeker:
Er is beslist een leven na de dood.
Waarom dan blijft mijn twijfel toch nog groot?
Ik hoorde meer; mijn weten werd steeds weker.
Je weet het niet.

Degeen die uit zijn lichaam is getreden
kon zonder ogen vele dingen zien.
Dat is nu wel bewezen, maar misschien
is mijn verstand te klein, want tot op heden
vat ik het niet.

Miljarden geloven in reïncarnatie.
Maar mij spreekt het idee nog steeds niet aan.
Wie leeft er dan nu eigenlijk in een waan?
Ik houd het maar op mijn eigen aberratie.
Je weet het niet.

Er wordt gezegd: je kan je leven helen.
Het denken schept je eigen werk’lijkheid.
Maar waarom is het leven dan soms strijd?
En teistert angst voor onheil vaak zovelen?
Je weet het niet.

Toeval bestaat niet, hoor je ook vaak zeggen.
Ik denk, het is maar hoe je het bekijkt.
Niet alles is precies zo als het lijkt.
En wat gebeurt is vaak niet uit te leggen.
Je weet het niet.

Is er in ons een dieper innerlijk weten?
Worden we soms door een gids geleid?
Ik voel vaak zijn of haar aanwezigheid.
Maar wie het is? Dat ben ik dan vergeten.
Ik weet het niet.

Is er een bouwplan voor de aarde en de kosmos?
Of is het toeval dat de evolutie drijft?
En is er iets dat eindeloos beklijft?
Vervalt wat we creëren weer tot chaos?
Je weet het niet.

En dan de moeder aller grote vragen:
Wat is het dat we hier hebben te doen?
Wat moet er staan op ons symbolisch blazoen?
Wat is de taak waarmee we willen slagen?
Je weet het niet.

Zo weet ik niet, maar ik geloof in schoonheid.
Ik heb haar in mijn leven vaak ervaren.
Een diepte die ik ook niet kan verklaren,
Verbinding vormt ze met de eeuwigheid.
Dat geloof ik.

En toen mijn oudste dochter was geboren,
– dokter en zuster waren weggegaan –
toen wist ik: ze komt ergens vandaan:
Een uniek mens treedt aan in ’t ochtendgloren.
Dat weet ik.

Datum Door erik.van.praag Laat een reactie achter

Mag het een onsje minder zijn? (minder, minder, minder)

  • demonisering en scheldpartijen,
  • geloof in complottheorieën,
  • extreme radicalisering,
  • indoctrinatie,
  • polarisatie
  • openlijk en verkapt racisme, nieuwe verzuiling
  • hufterigheid in de omgangsvormen
  • ‘gesprekken’ tussen doven,

de wereld is er niet leuker op geworden de laatste twintig jaar. Of was het vroeger eigenlijk net zo? In elk geval lijkt het tegenwoordig veel zichtbaarder geworden, met name in de (sociale) media en in het onderwijs. Op 1 februari is er een rapport uitgekomen: Twee werelden, twee werkelijkheden (Margalith Kleijwegt, in opdracht van minister Bussenmaker – goed initiatief trouwens), dat de situatie in het onderwijs beschrijft. Daar word je niet vrolijk van. Alle bovengenoemde processen vinden daar in extremis plaats, niet overal natuurlijk, maar toch wel wijdverbreid (met name in het MBO niveau 1, 2 en 3, maar ook wel elders). Veel docenten kunnen die situatie eigenlijk niet goed hanteren, en worden vaak onvoldoende gesteund door hun directies en collega’s. Ook zijn ze vaak niet open naar elkaar toe, omdat ze zich vaak ervoor generen de situatie niet onder controle te hebben.

Vanuit jongeren en werklozen wordt dit proces nog versterkt door de sombere toekomstperspectieven. Dat betreft zowel hun persoonlijke situatie (kans op werk en hun positie in de samenleving), als de samenleving als geheel. Op dit laatste punt kan ik overigens, evenals vele docenten, met hen meevoelen. De toekomst ziet er dreigend uit, en het lijkt niet dat onze leiders daaraan iets willen of kunnen doen.

Als we willen dat het klimaat in onze samenleving verbetert, dan zullen we bij onszelf te rad moeten gaan. In de eerste plaats: kunnen we onze (voor)oordelen, hoe terecht misschien ook, eens onderzoeken en dan even parkeren, zodat we de ander beter kunnen zien en begrijpen. Dat op zich is al een hele opgave, die je hele leven lang kan duren. Vervolgens dienen we ons te realiseren dat we de ander(en) niet kunnen veranderen. Ze kunnen alleen zichzelf veranderen, als ze dat zouden willen. Druk uitoefenen werkt averechts. Jongeren en volwassenen met rotsvaste overtuigingen die er zijn ingehamerd staan niet open voor redelijke argumenten. Die moet je dan ook niet proberen op te dringen. Uit ervaring weet ik dat dat heel moeilijk is, omdat we er emotioneel bij betrokken zijn.

Wat het moeilijk maakt iets aan de verbetering van het sociaal-culturele klimaat in Nederland te doen is dat we opgesloten zitten in onze eigen ethnische of religieuze groep. Hoezo ontzuiling? Nederland kent thans meer zuilen dan ooit, die onderling slechts sporadisch contact hebben. En als dat soms fysiek wel zo is (zoals hier en daar in het onderwijs), dan blijven de groepen gescheiden van elkaar opereren. Soort zoekt soort.

Als we in de gelukkige omstandigheid verkeren dat we ‘onze vijanden’ daadwerkelijk  ‘life’  ontmoeten kunnen we een paar dingen doen: echt luisteren (wat beweegt de ander?), duidelijk onze eigen gevoelens en meningen geven, ZONDER OORDEEL EN ZONDER DIE AAN DE ANDER TE WILLEN OPDRINGEN, en, misschien nog wel het belangrijkste van alles: voorleven wat we ‘prediken’. Ook dat laatste is een levenslange opgave. Wat overigens ook nog wel eens wil helpen is kwaadaardigheid pareren met humor, zoals minister Asscher heeft gedaan (zie zijn facebookpagina). Dan blijkt het soms niet eens kwaadaardigheid.

En verder mogen we ons gelukkig prijzen dat in onze samenleving geweld van binnenuit nog weinig plaats vindt. En dat er nog steeds veel vriendelijkheid is. Laten we bidden dat dat zo blijft, en intussen door ons eigen gedrag daartoe bijdragen. Dat valt niet altijd mee, maar vaak lukt dat. Dan zijn er kleine en grote wondertjes mogelijk.


Datum Door erik.van.praag Laat een reactie achter

Waarschuwing: het lezen van dit blog kan uw gemoedsrust verstoren.

Mensen die me kennen weten dat ik geneigd ben tot doemdenken. Ik zie gauw de kwade kansen die in de toekomst verborgen kunnen liggen. Na zonneschijn komt regen. Mensen die me wat beter kennen weten echter ook dat ik het daarbij niet laat. Ik zie altijd nog wel weer mogelijkheden om er het beste van te maken. Na regen komt zonneschijn.

Nu bleek me een dezer dagen dat ik gezelschap heb gekregen van een aantal gerenommeerde wetenschappelijke instituten (bron: De Groene Amsterdammer van 19 maart 2015). Deze instituten hebben als taak te onderzoeken welke rampen de mensheid bedreigen, hoe groot de kans daarop is, en wat we daar tegen zouden kunnen doen. Zo heeft het Future of Humanity instituut uit Oxford samen met de Global Challenges Foundation in Zweden een lijst opgesteld van de twaalf belangrijkste bestaansrisico’s die ons boven het hoofd hangen. Ik noem er enkele: kunstmatige intelligentie, kernoorlog, een mondiale pandemie, een grofte asteroïde inslag,  enzovoort, enzovoort. Met stip staan een catastrofe door extreme klimaatverandering en een catastrofe door een ineenstorting van ons mondiale economische en maatschappelijke systeem bovenaan. De kans daarop is respectievelijk 0,1 % en niet in te schatten.

Tot mijn verbazing wordt de ineenstorting van het internet – door cybercrime of door technische oorzaken – niet apart genoemd. Dat verbaasde me te meer, daar ik uit een commerciële bijlage van NRC/Handelsblad begrijp dat we steeds verder voortschrijden op de weg van electronisering, virtualisering en digitalisering van ons bestaan. Nu al zijn de basale nutsvoorzieningen, onze voedselvoorziening, onze logistiek en transportsystemen, onze gezondheidszorg, onze emotionele stabiliteit en nog veel meer niet wel denkbaar zonder internet. Maar dat gaat straks nog veel verder. In genoemde bijlagen worden de mogelijke zegeningen, zoals het eeuwige leven, en de gevaren, zoals het eeuwige leven en overheersing door kunstmatige intelligentie, uitvoerig uiteengezet. Een ding tref je er echter niet aan: de mogelijkheid  van de totale instorting van het elektronisch systeem.

De wet van Murphy in gepopulariseerde vorm luidt: “Als er its mis kan gaan, dan zal het ook een keer is gaan.” Op deze wet zijn alle veiligheidsprotocollen gebaseerd, maar Murphy zelf – die ruimtevaartingenieur was en werkte aan veiligheidskritische systemen – zou de eerste zijn  geweest om toe te geven dat niets zijn wet buiten werking zou kunnen stellen. Een man naar mijn hart.

De ware levenskunst lijkt me dan ook: niet zozeer onze kop in het zand steken, maar te leren leven met onze angst en onze woede, zonder die om te zetten in depressie of destructie en te genieten van de schoonheid van het leven. Misschien gaan we dan zodanig houden van onze broeders en zusters dat  we dan ook nog wat kunnen en willen bijdragen aan het verkleinen van de kans op onze totale vernietiging.

Datum Door erik.van.praag 1 Reactie

Waarom word ik steeds weer kwaad?

Wij maken ons in dit land druk over de salarissen van de bestuurders van ABN/AMRO (ca. 700.000 de man) en ING (1,6 miljoen voor de topman en 1,2 miljoen voor de andere bestuurders). Dat is toch niet veel voor mensen die slechts een bescheiden bijdrage leveren aan de ondergang van ons financiële systeem. Ik zou het niet kunnen.

Als je die salarissen vergelijkt met de salarissen van de bestuurders van Bayer en Syngenta – 4,3 miljoen voor de topman van Bayer, 2 miljoen voor de topman van Syngenta (dat noemt men in die kring geen salaris, maar ‘compensatie’ – compensatie voor wat eigenlijk?) – dan moet je vaststellen dat de bestuurders van met name ABN/Amro tot de groep van de ‘losers’ moet worden gerekend. Maar ze hebben dan ook minder effect. Bayer en Syngenta zijn met succes bezig ons milieu te vernietigen met behulp van de zogenaamde neonicotinoïden (‘bijengif’), slechts gedeeltelijk belemmerd door een tijdelijk verbod op het gebruik van die middelen bij enkele landbouwgewassen door de Europese Unie.

Om de schadelijkheid van die middelen vast te stellen heeft de Europese Commissie een onderzoek laten uitvoeren, en wat blijkt? Die middelen vormen in een zeer lage dosis een rechtstreekse bedreiging voor ons  ecosysteem – niet alleen voor de schadelijke insecten voor wie ze bedoeld zijn, maar ook voor ‘wilde bestuivers’ (vlinders, bijen, hommels), vogels, knaagdieren en zo voorts en zo verder.

Woedend zijn de heren bestuurders van Bayer en Syngenta. Woedend op de Europese Commissie, op de wetenschap(pers), op de resultaten van het onderzoek (die uiteraard als ondeugdelijk worden weggezet). Waar haalt de buitenwereld de gore moed vandaan om hen te belemmeren bij de vernietiging van het milieu en het behalen van winst?

Mike Norton, hoofd van het milieuprogramma van Easac, de organisatie van de Akademies van Wetenschappen in Europa en secretaris van de Europese onderzoeksgroep die de studie heeft uitgevoerd is niet onder de indruk van die reactie. “Dit is hoe bedrijven standaard reageren op niet welkome studieresultaten. We hebben dit ook gezien bij de maatschappelijke debatten over zure regen, lood in de benzine, broeikasgassen, DDT, klimaatverandering en roken.”

Hij is niet onder de indruk, en ook ik ben niet verbaasd, want ik heb dit inderdaad al tientallen keren gezien en meegemaakt. Waarom word ik dan toch iedere keer weer kwaad? Ik zou zo langzamerhand toch wijzer moeten zijn na al die jaren werk aan mezelf en meditatie. Quod non.

Weet u wat ik denk? Dat die kwaadheid als een fundamentele woede in me zit, misschien al wel van voor mijn geboorte. Een incident als hierboven beschreven is dan de ‘trigger’, de druppel die de emmer doet overlopen. En mijn blogs zijn een manier die ik heb gevonden om die woede op een minder schadelijke manier weer kwijt te raken. Het betekent weinig in het licht van de Eeuwigheid. Dan heeft de werkzaamheid van Bayer en Syngenta meer effect!

(Bron: Trouw, 10-4-2015)



Datum Door erik.van.praag 2 Reacties

Geschokt door de levenden in plaats van door de doden.

Ik twijfelde, maar laat ik me nu toch ook maar voegen in het koor van reacties op de aanslag op Charlie Hebdo (en de supermarkt). Ik ben verbaasd door de enorme reactie die deze aanslag oproept: massale demonstraties, wereldwijde commentaren van iedereen die er toe doet of niet toe doet. Ik zelf was namelijk niet zo geschokt door de aanslag, al is die natuurlijk vreselijk voor de nabestaanden, en ook bedreigend voor vele andere journalisten en cartoonisten, met name hen die kritisch over de Islam schrijven of tekenen. Ik was niet zo geschokt want ik verwacht een dergelijke aanslag al jaren – en er zullen nog vele volgen. Trouwens, dat verwachtte Charlie Hebdo – een weinig populair blad, dat meer scherp dan humoristisch was, overigens niet alleen ten aanzien van moslims – zelf ook, en  (over)moed kun je hen dus niet ontzeggen. Verder vinden er vrijwel wekelijks dergelijke aanslagen plaats over de hele wereld, waar we schouderophalend aan voorbijgaan. Ook valt het aantal slachtoffers in het niet bij de miljoenen doden die dagelijks vallen onder terreur, oorlog, ziekte, armoede en natuurrampen in de wereld (denk alleen maar aan de vluchtelingen die regelmatig omkomen in hun poging Europa te bereiken). Ik was dus niet zo geschokt. Ik vrees dat ik met deze enigszins gevoelloze reactie velen voor het hoofd stoot, maar het is niet anders.

Wat me daarentegen wel schokte was de reactie van enkele omstanders, Parijse scholieren. Ik citeer Trouw van donderdag: ‘Wat gebeurd is is natuurlijk niet goed. Maar: “Je mag geen religie beledigen, dat kan je niet doen”, zegt Nionsondy (16) beslist. ” Charlie Hebdo kan kritiek hebben, maar er zijn grenzen. Omdat zij zich niet aan die grenzen hebben gehouden is gebeurd wat er is gebeurd.” Nikosondy, van Afrikaanse origine, is moslim. Haar joodse klasgenote Reina Ben-David is het helemaal met haar klasgenote eens’. Ergo: wat er gebeurd is eigenlijk de schuld van Charlie Hebdo zelf. Soortelijke geluiden hoorde je na de aanslag op het World Trade Center, en te onzent na de moord op Theo van Gogh.

Ik vrees dat er in de Wereld honderdduizenden, misschien wel miljoenen, ouderen en jongeren, zijn die zo denken (al zijn er natuurlijk ook vele anderen die niet zo denken). Ook in ons land. Deze miljoenen vormen tezamen het klimaat waarin het zaad van het terrorisme kan gedijen. Ik had me dat onvoldoende gerealiseerd – vandaar mijn geschoktheid door de de reactie van de Parijse scholieren. Ik zie ineens helder in dat onze democratie en rechtsstaat, met zijn recht op vrije meningsuiting, wel eens zijn langste tijd zou kunnen hebben gehad. (Zie in dit verband de interessante roman ‘Soumission’ (Onderwerping) van Michel Houellebecq).

Als we deze trend zouden willen keren is de enige weg, zoals ik het zie, het onderwijs. Durven leraren de discussie hierover in hun klassen aan te zwengelen? Durven zij de vraag aan de orde te stellen, of hun leerlingen vinden dat felle kritiek op, en satire en cartoons over het Christendom,  het Jodendom, de staat Israël, of gewoon de  politiek ook verboden moeten worden? En of ze, als die kritiek of spot er toch komt, ook aanslagen op kerken, moskeeën, synagogen, krantenredacties of het parlement vergoelijkt moeten worden?

Ik vrees dat een leraar die dit openlijk aan de orde zal stellen het niet makkelijk gaat krijgen. En ik vrees dat die dan niet door zijn management gesteund gaat worden. Of, als het management dat wel zou doen, dat dan weer niet door zijn bestuur of de overheid gesteund zou worden.

We leven in een laf klimaat. Het is tamelijk makkelijk om onze afschuw uit te spreken over een aanslag zoals deze – want wie, behalve enkele extremisten,  kan daar nu voor zijn? Die afschuw wordt zelfs uitgesproken door staatshoofden en politici uit landen die het zelf met de persvrijheid niet zo nauw nemen (o.a. Hongarije, Turkije, Rusland). Het is ook makkelijk  om strengere grenscontroles, en striktere veiligheidsmaatregelen, kortom om meer repressie te eisen; een beweging in de richting van wat ik elders de ‘security state’ heb genoemd. Maar geef mij dan maar de reactie van onze voormalige premier Kok, die naar aanleiding van de aanslagen op het WTC in New York de vurige wens uitsprak dat de VS hierop “waardig zouden reageren”, wat, zoals we nu weten, helaas niet gebeurd is. Daarvan plukken we nu de wrange vruchten.

Maar het aan de orde stellen van wat er werkelijk in deze samenleving aan de hand is, daarover een open dialoog voeren en daar uiteindelijk stelling in nemen, vergt moed en respect voor de waarheid van de ander, ook al zijn we het daar niet mee eens. De vorige eeuw en het vorige decennium hebben ons geleerd wat er gebeurt als dat gesprek onvoldoende diepgaand wordt gevoerd.


Datum Door erik.van.praag Laat een reactie achter

Het echte gevaar voor Israel komt van binnenuit.

Als je je kritisch opstelt ten aanzien van Israël dan treffen je aanstonds twee verwijten: je bent een antisemiet, en je vergoelijkt de terroristische acties van de Palestijnen, zoals de heer Van Agt tot zijn schade heeft moeten ervaren. Ik heb de man nooit op een anti-semtische uitlating betrapt, en hem nooit de gewelddadige acties van de Palestijnen horen vergoelijken. Hij voert alleen actie tegen de stelselmatige schending van het internationale recht door Israël, en het feit dat dit door alle ‘Westerse’ democratieën wordt gedoogd. Niettemin krijgt hij al jaren de vreselijkste scheldkanonades over zich heen, met name uit orthodox christelijke en Joodse hoek.

Maar ik wou in dit blog Israel niet zozeer kritisch benaderen als wel mijn medeleven met die natie uitspreken. Als je het laatste nummer van De Brug* leest, dan blijkt dat Israël bezig is zichzelf in rap tempo ten gronde te richten. In dit nummer staan verscheidene reportages en columns van Israeliërs, komende vanuit Israel zelf. Het wil maar niet tot dat land doordringen dat de genadeloze repressie die het land al jaren en in toenemende mate uitoefent precies de problemen oproept die het wil bestrijden. Enkele voorbeelden van die repressie zijn: het met grote regelmaat oppakken van Palestijnen, met name jongeren, en die zonder enige vorm van proces dagenlang vasthouden onder zeer ongunstige omstandigheden, grenzend aan marteling. Het voortdurend inpikken van land van de Palestijnen om daar nieuwe kolonies te stichten, laatstelijk in Oost Jeruzalem, met als neveneffect dat de Palestijnse gebieden die nog wel van de Palestijnen zijn onderlinge bijna niet meer te bereiken zijn. Het getreiter bij de checkpoints, die mede door de vorige maatregel nog steeds in aantal toenemen. Het vernietigen van huizen, soms zomaar, omdat er een weg langs moet komen (vaak zonder onteigeningsvergoeding) en soms als represailles. En dan heb ik het nog niet over de raids, die door bewapende kolonisten regelmatig uitgevoerd worden in Palestijnse gebieden en stadjes, waarbij marktkramen omver worden gegooid, personen worden neergeslagen (nog niet vermoord), en de Palestijnen worden uitgescholden. Het leger en de politie, als ze al aanwezig zijn, doen niets. Enzovoort.

Als je het waagt daar in Israël je stem tegen te verheffen – en er zijn nog steeds een aantal zeer moedige mensen die dat doen – word je persoonlijk bedreigd, en als je per ongeluk een baan hebt, bedreigd met ontslag (dat geldt zowel voor de overheid als voor het bedrijfsleven). De media doen aan volslagen zelfcensuur, en vinden alles prachtig wat de overheid doet. Met één uitzondering: het blad Haaretz (60.000 abonnees) geeft nog steeds een min of meer objectieve berichtgeving. Maar voor de rest moet je je informatie over wat er werkelijk gebeurt van internet halen.

Natuurlijk is de reactie verzet. Dat leidt tot verdere repressie, en dan komt er meer (gewelddadig) verzet, en dan weer meer gewelddadige repressie., en zo voort. Deze ontwikkeling is al jaren aan de gang, maar versnelt het in het laatste half jaar. Israëlische wetten om de veiligheid te waarborgen tasten hoe langer hoe meer het democratische proces aan. Maar er zij nog vrije verkiezingen. Daarin kiest het Israëlische volk in overgrote meerderheid voor partijeen die het huidige beleid steunen, of het nog niet ver genoeg vinden gaan. De meer liberale en verlichte geesten, vooral jongeren,  verlaten geleidelijk aan het land. Ze zochten vrijheid en recht, maar vinden repressie en onrecht.

Het conflict tussen Israel en de Palestijnen was aanvankelijk slechts een conflict over land en water – dat was al moeilijk genoeg. Geleidelijk krijgt het echter nationalistische trekjes. God verhoede dat het ook fundamenteel godsdienstige trekjes gaat krijgen, want dan is er nooit meer een oplossing mogelijk. Maar ook nu al zie ik het land langzamerhand afglijden naar een politiestaat. En daar was het de oorspronkelijke zionisten niet om begonnen.

Ik hoop dat de oorlogssituatie niet zodanig escaleert, dat ook aan Palestijnse zijde diegenen die voor vrede gaan hun werk niet meer kunnen uitoefenen, omdat ze gezien worden als verraders. Nog is de Hopw Flowers School voor vredesonderwijs in Bethlehem een licht in de duisternis, een baken in de storm. Ze verdienen ons aller steun. Een manier waarop je dat kan verlenen is om naar de kunstveiling te komen op 13 december. See you there? **


*Uitgave van het SIVMO, Steuncomité Israëlische Vredes- en Mensenrechten Organisaties.

** Zie:





Datum Door erik.van.praag Laat een reactie achter

Do we have to stay in the shade, hidden and secure? Part III

When I was a kid I lived in a beautiful house near the riverside, a house with a view, spacious rooms. It was an old house however, with no extended bathroom, a shower in a cupboard, with limited water warm water supply (we showered once a week), and no central heating. In winter times, when it was freezing outside, we had to wash 0urselves at a primitive basin in the freezing cold. The sleeping rooms were icy cold. In our beds were warm water bottles to make the bed warm, but even so, the sheets were feeling very cold at some other places. We had to wear socks in bed to keep the feet warm. How I hated winter!

We were relatively well to do but had no car. Once a year we traveled by train to the coast for a holiday. Before my sixteenth year I never travelled abroad, and during the years thereafter only sporadically.

Nowadays warm water  comes out of the wall as much as I like. My home is centrally heated, everywhere in the house is an agreeable temperature, day and night, summer and winter. I can take a shower as long as I want. Every day I count my blessings, and a deep feeling of gratitude overwhelms me. I have a car, and I can travel everywhere. I even consider to travel once more to West-America, to see the grand canyon and the Yosemite and Seqoia parks; one of my long cherished wishes. (but maybe the ebola epidemic will get in the way)

But oh, that conscience! My ecological footprint is 5 hectare (about 12,5 acres), whereas I am only qualified for 1,8 hectare. I am not allowed to take a shower as long as I want, and taking the plane and travel by car is completely out of order. So I should shower for only 3 minutes, and only every other or even seventh day, and I should go on holiday by bike and camp. I should turn the heaters low, to 16 degrees centigrade (60 degrees), and turn the heaters off in the sleeping room.

If we all should do so, that would certainly contribute to lessen the climate problem (but not solve it). But we won’t. One of the reasons is that we know the others will not do it, and I do not want to belong to the few idiots who are doing this, but by their small number hardly make any difference (except maybe in their own minds; instead of feeling guilty they can feel righteous). And also we know that in order to really mitigate the results of global warming structural global measures are needed.

So I go on living with an inner conflict. What to do? I am still busy finding out. To be continued.


Due to a short holiday – by train, a very pleasant compromise – there will be no blog for 10 days. 

(I apologize for mistakes in my English. Blogs are cursory – not stuff for correction by a native speaker).


Datum Door erik.van.praag 1 Reactie