Categoriearchief: Politiek

Wat we (niet) willen.

Er is maar één aarde voor ons beschikbaar.

Wat willen we: ruimhartige open grenzen, of het behoud van onze verzorgingsstaat? Die twee zijn moeilijk te combineren. Als we daarbij ook nog tegelijkertijd het behoud van onze industrie willen nastreven, is dat helemaal een onmogelijke opgave. Volgens Paul Schenderling zijn deze drie doelen niet tegelijkertijd te realiseren, en ik ben dat na enig logisch nadenken met hem eens. We zullen moeten kiezen tussen twee van deze drie doelen; dat zal al moeilijk genoeg zijn.

Het zal de lezers van dit blog niet verbazen, dat ik primair kies voor de eerste twee genoemde doelen. Maar ik denk dat een gratuit keuze is, als je daarmee niet nadenkt over de consequenties. Een vermindering van onze industriële capaciteit zal ongetwijfeld leiden tot een verminderde koopkracht; ook als we deze transformatie samen kunnen laten gaan met een vergroening en verduurzaming van onze industrie. Ik geloof niet dat de nieuwe ontwikkelingen van AI dat kunnen voorkomen.

Naar aanleiding van deze vraagstelling, en ook in verband met de stijgende energieprijzen en de inflatie ben ik eens nagegaan hoeveel ik bereid zou zijn in te leveren. Die vraag hangt niet alleen samen met kiezen voor bovengenoemde prioriteiten, maar is ook een morele vraag. Ik leef er comfortabel van, maar vergeleken met de armoede in de wereld – bij ons in Nederland, maar helemaal elders, waar mensen nauwelijks kunnen overleven – voelt dat ongemakkelijk. En ook heb ik eenveel te grote voetafdruk. Maar ik zie niet hoe ik op een zinvolle manier door een versobering van mijn bestedingspatroon een reële, niet alleen symbolische, bijdrage zou kunnen leveren aan het verminderen van die armoede en het behoud van de aarde.

Anders wordt het als een vermindering van mijn inkomen zou leiden tot het als samenleving prioriteit geven aan het aanpakken van de klimaat crisis, het behouden van de natuurdiversiteit, een barmhartige houding tegenover vluchtelingen, royale (en efficiënte!) ontwikkelingshulp, en een royale verzorgingsstaat voor de armsten in onze samenleving. Dat kan als de overheid het voortouw neemt en een offer van ons vraagt, waar we dan voor zouden kunnen kiezen. Ik heb een percentage van vermindering in mijn hoofd waar ik zonder meer toe bereid zou zijn; dat maak ik hier niet bekend, want de ‘proof of the pudding is in the eating.’ Het valt nog maar te bezien wat ik daadwerkelijk zonder mopperen zou kunnen en willen doen, als ik voor de keuze werd gesteld.

Het is overigens wel duidelijk dat een groot deel van onze bevolking niet bereid is tot een offer, en de overheid dus niet zo’n initiatief zou nemen. Auto opgeven, geen vlees eten, niet meer vliegen? – no way. Maar dan moeten we niet zeuren over tekorten in de zorg, het onderwijs, een duur ov, een verschralende natuur, maatschappelijke ongelijkheid, en uiteindelijk een rampzalige toekomst voor onze nabestaanden, enzovoort, enzovoort.

Au. . . 😫

1 reactie

De afdeling Amsterdam van ‘Grootouders voor het klimaat’ organiseert iedere maand een klimaatwake (zie: https://www.klimaatwake-amsterdam.nl). Daarin komen een aantal grootouders (en anderen) bij elkaar om uiting te geven aan hun bezorgdheid over de warmtestijging, en hun vrees voor de rampzalige gevolgen hiervan voor hun nageslacht (kinderen en kleinkinderen, en hun leeftijdgenoten). Zij mediteren samen, wisselen hun gedachten uit. Een spreker houdt een korte inleiding, we zingen samen bestaande en speciaal voor deze wake geschreven liederen, en doen een ritueel. De laatste keer ging dat als volgt.

Er lagen steentjes, en daarvan kon iedereen er een uitkiezen en dat in gedachte leggen in de schoen van iemand om die bij de les te houden wat betreft de klimaatcrisis. Ikzelf legde dat in de schoen van onze minister president Jetten. Die heeft me diep teleurgesteld. Als leider van D66 sprak hij zich herhaaldelijk uit voor een ambitieus klimaatbeleid, en als minister voor het klimaat in het vierde kabinet Rutten zette hij een aantal belangrijke stappen: het klimaatplan 2023 en zijn voornemen om uit het European Energy Charter te stappen (de energietransitie ging hem te langzaam). Daarvan is er niets meer over in het regeringsbeleid van het huidige minderheidskabinet. Deze regering zal de eerder uitgesproken klimaatdoelen niet halen. Het kabinet staat formeel onder zijn leiding, maar Jetten (en ook Bontenbal) hebben zich als brave schooljongetjes geheel onderworpen aan hun strenge moeder, vicepremier Yesilgöz.

Er is vandaag de dag veel te weinig aandacht voor de globale opwarming – alle aandacht gaat naar de waan van de dag. Begrijpelijk, maar zeer betreurenswaardig. In wiens of wier schoen legt u uw steentje? Het kan een schoen van een publieke of politieke figuur zijn, maar ook van iemand uit uw omgeving. En wat dacht u van uw eigen schoen? Als u dit gedaan heeft is het interessant voer voor een gesprek met uw naasten, die u kunt aanraden ook hun steentje te leggen. Het lijkt me een mooi ritueel voor goede vrijdag. Met pasen komt dan de hoop weer terug!

Tussen hoop en vrees.

Geef een reactie

See what no one else sees. See what everyone chooses not to see – out of fear, conformity, or laziness. See the whole world anew each day.
(Patch Adams)

Begin 2024 beschreef ik hoe vanuit drie kanten gewaarschuwd werd voor een wereldwijde ramp, die binnen twee jaar zou plaats vinden en het begin zou zijn van de vernietiging van de mensheid. *) Maar in 2024 en -25 is een dergelijke alomvattende ramp uitgebleven. Maar misschien komt die ramp dit jaar alsnog, als de lopende oorlogen in het Midden-Oosten en Oekraïne en Soedan volkomen uit de hand gaan lopen.

Een van de effecten van deze oorlogen is dat alle aandacht er naar uit gaat ten koste van de aandacht voor het steeds rampzaliger worden van het klimaat probleem. Hoe langer deze oorlog duurt, hoe grote dat effect wordt. En we zijn toch echt op weg naar de ineenstorting van diverse ecosystemen en een nog veel grotere klimaatverandering dan we nu al zien. Veel van wat me lief is in deze wereld dreigt verloren te gaan.

Voor mezelf is dat misschien nog niet zo’n grote ramp, ik ben al oud en zal dit misschien niet meer in volle omvang meemaken. Maar voor mijn kinderen en kleinkinderen en al hun miljarden leeftijdgenoten ligt dit anders. Ik denk dat als ik geen (klein)kinderen zou hebben dit me evenzeer ter harte zou gaan.

We kunnen natuurlijk niet de hele dag onze aandacht richten op de toestand in de wereld. Dan zouden we depressief of gek worden. Daarom breng ik me de woorden dan Patch Adams, de oprichter van Clini Clowns, weer in herinnering: Laten we iedere dag de pijn en de chaos van de wereld voor enkele momenten tot ons laten doordringen, en de gevoelens die daarbij horen echt op ons laten inwerken. Het helpt daarbij als we onze aandacht kunnen richten op iemand of een groep die daadwerkelijk onder de oorlogen lijdt. Enkele minuten zijn genoeg. En daarna gaan we over tot de orde van de dag: het mooie leven dat er ook is.

*) 1. De Kogi-profetie; 2. een waarschuwing door aliens, buitenaardse wezens die met UFO’s zouden meegekomen zijn; 3. en een waarschuwing door een groep van 1500 CEO’s, zakelijke leiders, politici en experts in 113 landen.

De Koningin

Geef een reactie

In mijn vorige blog heb ik de ontwikkeling van de man beschreven van kind naar volwassenheid, zoals die beschreven is door Jung. Naar aanleiding van die beschrijving is door Jung en zijn leerlingen de ontwikkeling van de vrouw in spiegelbeeld beschreven. Haar ziel wordt dan beschreven als animus, en het is de opgave van de vrouw haar animus te ontwikkelen. Die ziel zou dan haar mannelijke binnenkant zijn.

Deze redenering gaat volgens mijn ervaring en inzicht volstrekt mank. In de eerste plaats is de ziel altijd vrouwelijk, en hoeft de vrouw haar ziel dus niet zo te herkennen en ontwikkelen als een man – Terzijde: het woord ‘animus betekent in het latijn dan ook niet ‘ziel’ maar ‘verstand -. Haar ziel is al vanaf de geboorte volop aanwezig in haar bewustzijn en expressie.

Wat de vrouw echter moet ontwikkelen is niet haar anima, maar haar ‘spiritus’, haar geest. Dan komen naast haar yin-eigenschappen (zoals ontvankelijkheid, wijsheid, intuïtie en zorgzaamheid ) ook haar yang-eigenschappen (wilskracht, agressie, autonomie, besluitvaardigheid en doortastendheid) tot ontwikkeling. Als dat proces in balans met haar anima verloopt dan zie je vrouwelijke leiders naar voren komen die kracht paren aan mildheid. Voorbeelden van dergelijke leiders zijn Gro Harlem Brundtland, Jacinda Ardern, Mette Frederiksen en in ons land: Sigrid Kaag, Femke Halsema en anderen. Zij tonen het leiderschap dat we nodig hebben. Ook de ontwikkeling van de vrouw is in een mythe beschreven: de mythe van Amor en Psyche.

Maar onder invloed van de verharding in de cultuur gaat bij de ontwikkeling van het vrouwelijk leiderschap ook veel mis. Als vrouwen hun aandacht richten op de ontwikkeling van hun kracht en autonomie, maar daarbij hun anima geen ruimte meer geven, dan krijg je leiders die iedere barmhartigheid ontberen. Ik denk daarbij aan iemand als Margaret Thatcher, en in ons land Marjolein Faber, Mona Keijzer en Dilan Yeşilgöz. Dat is het soort leiderschap dat we kunnen missen. Vandaar dat ik mijn voorkeur voor vrouwelijk leiderschap vandaag de dag nuanceer.

Tot zover mijn summiere verhandelingen over mannelijk en vrouwelijk leiderschap. Er is uiteraard veel meer over te zeggen, maar daarvoor biedt een blog onvoldoende ruimte. Maar misschien kunnen deze blogs toch aanzetten tot nadere bespiegelingen, ook over onze eigen ontwikkeling.

Kun je de rol van het vrouwelijke spelen?

Geef een reactie

Er zijn in principe twee soorten mensen:
mensen die dingen bereiken en mensen die claimen dat ze dingen hebben bereikt.
In die eerste groep is het minder druk.
(Mark Twain)
Kun je de rol van het vrouwelijke spelen?
(Lao-tse)

Jarenlang heb ik gepleit voor meer vrouwen in leidinggevende functies. Maar nu merk ik dat ik dat standpunt moet nuanceren. Daar heb ik twee blogs voor nodig, want ik maak eerst een omweg via de ontwikkeling van de vrouwelijke kant van de man.

Baanbrekend werk op dat gebied is verricht door C.G. Jung. Hij stelde dat in de man, diep in zijn binnenste, zijn ziel leeft, door Jung ‘anima’ genoemd. Zijn ziel is de vrouwelijke kant van zijn karakter – terzijde: in het Duits, frans, latijn en oud-nederlands is het woord ziel van het vrouwelijk geslacht – die bij een gezonde persoonsontwikkeling pas later in zijn leven naar buiten treedt. Daarvoor laat de man in ontwikkeling zijn typerende mannelijk kant zien (yang-kant), die door zijn fysieke natuur en de socialisatie in de cultuur is bepaald. Eigenschappen als wilskracht, agressie, besluitvaardigheid en doortastendheid treden daarbij op de voorgrond.

Zelfonderzoek zou er dan toe moeten leiden dat in de adolescentie zijn anima meer door hemzelf herkend en aanvaard wordt. Zij komt dan tot ontwikkeling, en de bovenstaande eigenschappen worden dan verzacht door bereidheid, ontvankelijkheid, wijsheid, intuïtie en zorgzaamheid (yin-kant). Dit is een zeer oppervlakkige en korte samenvatting. Voor een meer uitgebreide bespreking van deze processen verwijs ik naar de boeken van Jung en mezelf.*) .

Onder invloed van de modernistische en post-modernistische cultuur wordt echter de ontwikkeling van de anima nogal eens geblokkeerd. Je ziet dan mannen en leiders opstaan waarbij de ‘vrouwelijke’ eigenschappen ook niet tot ontwikkeling zijn gekomen. In extremis krijg je dan ‘leiders’ als Trump, Wilders, Orban, Erdogan, Poetin, Stalin, Lenin. Kenmerkend voor deze ‘leiders’ is het totale ontbreken van barmhartigheid. Mark Carney, de premier van Canada, lijkt me iemand bij wie die ontwikkeling wel in balans is verlopen.

Volgelingen van Jung beschrijven de ontwikkeling van vrouwen als spiegelbeeldig aan de ontwikkeling van de man. Maar naar mijn menig klopt dat niet. In de literatuur heb ik daarover echter geen kritische kanttekening kunnen vinden. Merkwaardig! In mijn volgende blog ga ik daar verder op in.

*) C.G. Jung, Archetypen, 1987. Erik van Praag, Spiritueel leiderschap, 1996/9 en Voor niets gaat de zon op, 2012. In de boeken van mij wordt de graal-legende beschreven, die een prachtige metafoor is voor de ontwikkeling van de man.

Op weg naar Amerikaanse toestanden.

Geef een reactie

Hoe kan het dat je het liefst nóg meer wil weghalen bij de armen?
Dolf Jansen, Touw, 9 februari 2026)

In mijn vorige blog heb ik laten zien hoe rechts het komende kabinet is en wat daarvan de gevolgen zijn. Een vraag die rijst is: waarom kiest een meerderheid van mijn medeburgers toch steeds tegen hun eigen belangen in? Er zijn daarvoor verschillende verklaringen aangevoerd,*) maar er is er één die me meer dan andere aanspreekt: dat is de verklaring die Mark Bovens en Anchrit Wille aanvoeren in hun boek Diplomademocratie. Dit boek is al verschenen in 2011, maart pas de herziene uitgave uit 2025 krijgt de aandacht die het verdient. Zij stellen dat er een toenemende kloof ontstaat tussen middelbaar en hoog opgeleiden, en degenen die niet of laag zijn opgeleid. In feite is sprake van een nieuwe verzuiling; de zuil van de hoog- en de zuil van de laag opgeleiden.

Het beleid dat in de politiek wordt ontwikkeld wordt vrijwel volledig ontwikkeld door de hoogopgeleiden. Voorzover ze al rekening houden met de belangen van de laagopgeleiden gaan ze uit van hoe zij hun belangen waarnemen, en dat is niet in overeenstemming met de beleefde werkelijkheid van de betrokkenen. Een voorbeeld: zo zou een fundamentele transitie in de landbouw uiteindelijk de meerderheid van de boeren (of hun nazaten) ten goede komen, maar dat wordt heel anders beleefd. Op korte termijn betekent het gewoon dat veel boeren hun bedrijf niet op de traditionele manier kunnen voortzetten.

De belangen van de goed opgeleiden lopen uiteen met de beleefde belangen van de laag opgeleiden. Maar de hoogopgeleiden bepalen het beleid. Het regeerakkoord van het komende kabinet illustreert bijzonder duidelijk waar dit toe leidt: de belangen van de welgestelden (die in het algemeen hoog opgeleid zijn) worden veilig gesteld – die van de laagopgeleiden worden genegeerd. Geen wonder dat de laagopgeleiden rechts stemmen – de rechtse partijen adresseren wel hun belangen (dat ze die toezeggingen, eenmaal aan de macht niet waarmaken is een andere zaak).

Er is nog een reden waarom de laagopgeleiden rechts stemmen. Hoogopgeleiden krijgen in hun opleiding – hoe slecht van kwaliteit die soms ook is – een zekere training in analyse en groter denken. Dat betekent dat zij begrijpen dat je soms om een probleem op te lossen naar de oorzaak moet kijken, in plaats van symptomen te bestrijden. Soms moet je onaangename maatregelen treffen om de oorzaak van een probleem (bijvoorbeeld de klimaatcatastrofe) aan te pakken (bijvoorbeeld vleestax, rekeningrijden of reële vliegreis prijzen). Lager opgeleiden leggen die verbanden niet – en rechts ook niet.

DENK-lijsttrekker Stephan van Baarle voert campagne in Amsterdam.

Een van de schokkendste ervaringen die ik tijdens een verkiezingscampagne had was als volgt. Ik vroeg iemand op straat: “maar wit u dan niet dat uw kinderen kunnen leven in een leefbare wereld?” Antwoord: “Dat kan me niets schelen – dat is hun probeem.” Ja, dan stopt de dialoog – ik stond met mijn mond vol tanden. Maar meestal is met iedereen een goed gesprekje mogelijk – al moeten we er voor waken niet te abstract, te schoolmeesterachtig en te academisch te worden – en ook vermijden de ander te willen overtuigen. Het beste wat we kunnen doen is luisteren, luisteren, luisteren, en daarna gewoon in eenvoudige woorden zeggen hoe wij er over denken, als de ander daarin geïnteresseerd is (dat kunnen we eerst vragen).

*) Een belangrijke reden voor het massale rechtsstemmen is volgens mij ook de indoctrinatie via sociale media.

N.B.: Volgende week ga ik op retraite en komt er geen blog

Waar gaan we met zijn allen naar toe?

Geef een reactie

Alle positieve klets in het regeerakkoord ten spijt: Jetten zaait armoede verdeeldheid en haat – helemaal volgens Trumpiaans-Amerikaans model.
(Jamal Ouariachi, Trouw, dinsdag 3 februari)
Ongemak en kiespijn
Bij iedere foto van het trio dat het akkoord voor een minderheidskabinet heeft bekokstoofd valt het weer op: Jetten staat heel hard zijn ongemak weg te lachen, Yesilgöz lacht gemeen-triomfantelijk en Bontenbal staat er bij als een boer met kiespijn.
(Corrie van Sijl, Krommenie; ingezonden brief in Trouw, 6 februari 2026)

In oktober heb ik twee blogs geschreven naar aanleiding van de verkiezingsuitslag, en heb ik voorspeld dat dit zou leiden tot een rechts kabinet. Dat zou ook het meest democratisch zijn, want recht doen aan de verkiezingsuitslag (de verliezers waren GL/PvdA, NSC en PVV). Ik heb grotendeels gelijk gekregen, al doet Ja21 nu niet mee in het kabinet, mede door de blokkade van Jetten.

Jamal Ouarachi is iets te voortvarend in zijn uitspraak, want er is nog geen kabinet – en wie weet wat de oppositie nog zal veranderen in het akkoord. Maar daar verwacht ik niet veel van, want Yesilgöz zal een verschuiving naar links niet toestaan (over haar leiderschap kom ik later nog te spreken).

Hoewel er ook wel zinnige dingen in het regeerakkoord staan is het toch overwegend rechts broddelwerk.

Om te laten zien hoe rechts dit kabinet is zet ik hier enkele voorgenomen maatregelen op een rijtje:

Geen hypotheekrenteaftrek (dat bevordert de meer welgestelden, en houdt de huizenprijzen hoog.Zie ook Jaap van Duijn in Trouw van 7 februari j.i.),
geen praktisch en weldoordacht woningbouwplan,
bezuinigingen op de zorg en op de uitkeringen,
geen vermogenstax van slechts 2 % op hoge vermogens, onevenredige belastingdruk: veel belasting op arbeid, weinig op inkomsten uit kapitaal,
verhoging van de bonus voor bankmedewerkers,
handhaving van de onmenselijke asielwetten (wat overigens kostenverhogend zal werken), als dat ten minste door de eerste kamer komt,
minimaliseren ontwikkelingshulp,
geen wezenlijke stappen ten aanzien van de misdadige staat Israël.*)
En wat het klimaat betreft: geen afbouw van fossiele subsidies, **)
geen belasting op kerosine,
geen maatregelen om het vliegverkeer te beperken,
geen rekeningrijden,
toestaan van vakantievluchten in Lelystad,
geen belasting op vleesconsumptie en vliegreizen.

Deze regering wil geen gebruik maken van eurobonds – en streven naar een begrotingstekort van slechts 2 %. Dat laatste is op zichzelf beschouwd natuurlijk niet verkeerd, maar wel als het gaat ten koste van het welzijn. Bovendien is dit kostenverhogend voor de samenleving, omdat we nu in de toekomst drie keer zoveel moeten betalen voor de broodnodige klimaat-investeringen, die we nu hadden kunnen financieren met leningen voor een lagere rente. Dit is een voortzetting van het VVD-beleid van vier kabinetten Rutte. (zie Irene van Staveren en Hans Goslinga in Trouw van 7 februari j.l.).

Als je het zo allemaal op een rijtje ziet dan komt er twee woorden in me op: dom en onbarmhartig. De sociale ongelijkheid zal onder de komende regering weer toenemen. De geschiedenis leert dat dit uiteindelijk zelden goed gaat en meestal zal leiden tot opstand. Maar hoe dit ook zij, D66 en CDA hebben laten zien waar ze staan: niet in het midden maar rechts daarvan. Dat was al gebleken in de keuzes en uitspraken van Jetten en Bontenbal (waardoor ze tijdens de campagne en de formatie al blijk gaven van hun voorkeur voor rechts). Van het CDA is dit niet verwonderlijk – ze staan al heel lang in deze traditie, maar van D66 had ik het niet verwacht.

In een volgend blog wil ik ingaan op de vraag, waarom een meerderheid van de bevolking rechts kiest, terwijl dat klaarblijkelijk tegen hun eigen belang ingaat. Niet alleen in Nederland trouwens. Intussen kunnen we er zelf eens over nadenken waarom dat zo is, en wat we ertegen kunnen doen.

<— Mark Rutte: de rechtse premier die door linkse kiezers werd vertrouwd.

*) Lees het artikel in De Groene van 29 januari, waarin nauwkeurig staat beschreven hoe Israël voortdurend oorlogsmisdaden en misdaden tegen de menselijkheid begaat tegen over zijn duizenden gevangenen. Zie: https://www.groene.nl/artikel/de-martelkampen-van-een-beschaving. Netanyahu die verantwoordelijk is voor dit beleid wordt door dik en dun gesteund door Trump. Waarom hebben we nog ‘normale’ relaties met dit land?
**) Het vonnis in de rechtszaak van Greenpeace tegen de overheid dwingt de overheid tot meer mitigatie in Bonaire. Maar mitigatie houdt alleen maar maatregelen in om de gevolgen van klimaatschade te verzachten, maar zegt nog weinig over een fundamentele aanpak om de opwarming tegen te gaan. Het vonnis zegt daar overigens ook wel wat over, maar het lijkt me dat dit akkoord de eisen uit dit vonnis op geen stukken na gaat halen. Over anderhalf jaar zal dat duidelijk worden. Ik ben benieuwd wat er dan gaat gebeuren. Wie zullen er aan het langste eind trekken: de rechterlijke macht of de belangengroepen die het klimaatbeleid saboteren?

De uitdaging die Trump aan ons voorlegt.

1 reactie

Na een jaar Trump-II is er heel veel gepubliceerd over wat dat jaar heeft gebracht en heeft stuk gemaakt. Ik vond het artikel van Rutger van der Hoeven en Casper Homans in de Groene van 15 januari een van de informatiefste stukken. Zij beschrijven één jaar Trump aan de hand van zijn meest opvallende persoonseigenschappen, door hen de zeven hoofdzonden genoemd. Hier volgen ze :

woede, leidend tot wraakzucht.
hebzucht
gulzigheid, onder ander blijkend uit steeds meer land willen hebben, en door zijn ongeëvenaarde rijkdom- verwerving middels zijn ambt (in ons land zouden we dat corruptie noemen)
hoogmoed (‘ik ben Amerika’. ‘ Ik heb geen internationaal recht nodig – ik bepaal’)
afgunst
lust (eigen bevrediging als enig criterium voor actie)
luiheid (vrede willen bereiken zonder daar het harde voorwerk voor te willen doen)

Welke desastreuze gevolgen dat heeft kunt u nagaan in het genoemde artikel. (https://www.groene.nl/artikel/ik-ben-jullie-wraak). Het is niet zo dat zijn handelen aan ons zal voorbijgaan.

Zelf ben ik eens nagegaan aan welk psychische stoornissen Trump leidt, zoals blijkt uit al zijn Twitters en publieke optredens. Dat zijn er ook zeven:

psychopathie (gestoorde gewetensfunctie)
(kwaadaardig) narcisme, hoogmoed syndroom
megalomanie (grootheidswaan)
pathologisch liegen (pseudologia phantastica)
manische stoornis
dwangstoornis; obsessieve gedachten en handelingen (bijv.: decreten uitvaardigen, ca. 500 in het afgelopen jaar)
schizoïde paranoia: achterdocht, bang dat iedereen het op je gemunt heeft.

In het normale menselijk verkeer zou iedereen met een dergelijk patroon aan psychische stoornissen krankzinnig zijn verklaard. Dat dit bij hem niet gebeurt is omdat hij niet afwijkt van de overheersende politieke mainstream. Het zou me daarom ook niet verbazen als hij het voor elkaar krijgt dat de midterm verkiezingen in Amerika niet doorgaan. Het is ook een patroon dat veel dictatoren geheel of gedeeltelijk met hem gemeen hebben. Het leeft trouwens gedeeltelijk en in minder extreme vorm ook in velen van ons, want anders zouden we deze figuren niet kiezen.

Ik heb dit alles niet opgeschreven om Trump of zijn aanhangers zwart te maken – dat doen ze zelf wel – maar om ons meer bewust te maken van wat er in de wereld gaande is. Dat zal ons helpen ons eigen gedrag kritisch te beschouwen, en stelling te nemen in de maatschappij. Als we niets doen, dan zijn we medeplichtig aan wat er in de wereld gebeurt.

Het fascisme is onder ons, deel II

Geef een reactie

Vorige week eindigde ik mijn blog met de conclusie dat het fascisme al onder ons is. Is u dat met me eens? Om tot een eigen oordeel hierover te komen moet u niet alleen kijken naar de door mij genoemde ‘leiders’ en bekende personen, maar ook naar diegenen die een aantal van de instrumenten die fascisten hanteren ook gebruiken. Zoals bijvoorbeeld NRC-verslaggever Hugo Logtenberg , die Wijers onterecht ervan beschuldigde dat hij Yesilgöz een leugenaar had genoemd. Toen hij zijn vergissing bemerkte heeft hij dat niet publiekelijk herroepen, maar geciteerd uit een privé- appje van Wijers, waarin deze Yesilgöz een feeks had genoemd. ’s Avonds zat hij apentrots om wat hij gedaan had bij Café Kockelmann van WNL, en later bij Met het Oog op Morgen.*). (Een slechte beurt voor NRC- ik had dat van een journalist van die krant niet verwacht). Als u dit gedrag van Logtenberg afzet tegen de criteria van het fascisme die ik in het vorige blog genoemd heb dan realiseert u zich dat hij aan een aantal van die criteria voldoet. Ik noem dit fascisme light of fascistoïde. DIt is maar één voorbeeld. U kunt dit voorbeeld moeiteloos uitbreiden met andere; bijvoorbeeld Yesilgöz, die inderdaad niet in haar eerste leugentje gestikt is, of Eerdmans. Tijdens de verkiezingscampagne heeft Jetten overigens zijn voorkeur uitgesproken om met deze laatsten te regeren – al is hij daar later op teruggekomen. Ja, het fascisme is echt onder ons.

Wat kunnen wij daartegen doen? Één: ons grondig op de hoogte stellen. Zien op welke wijze en waar het allemaal speelt. Ons verdiepen in wat het zou betekenen als het fascisme echt de mainstream zou worden. Een goede methode is om na te gaan wat Trump al allemaal met actieve en passieve instemming van de meerderheid der Amerikanen nu al heeft uitgehaald. Twee: als we zodoende wijzer zijn geworden: in woord en geschrift kond doen van onze verworven inzichten. Het figuurlijk van de daken schreeuwen. Denk in dit verband ook aan het middel van de ingezonden brieven. Drie: signaleren, kritiseren, protesteren, verzet, demonstreren, als de gelegenheid zich voordoet. Vier: een visie ontwikkelen van de samenleving die ons als ideaal voor ogen staat. Een samenleving in vrede en harrmonie. Een democratische, rechtvaardige en waarheidslievende samenleving. En ons die samenleving concreet in beelden voor ogen halen. En dan die visie vervolgens uitstralen. Mijn eigen visie kunt u vinden in De Aarde heeft koorts en Voor niets gaat de zon op.

Utopia van Thomas More:

*) Ontleend aan een column van Jamal Quariachi in Trouw, d.d 18 november j.l.

Het fascisme is onder ons.

Geef een reactie

Het is gebeurd dus het kan weer gebeuren. Dat is de kern van wat we te zeggen hebben.
(Primo Levi, Auschwitz overlende, geciteerd door Rosan Smits*)

Als we het over fascisme hebben, en we willen inschatten of Trump, Netanyahu, Wilders, Orban, Giorgia Meloni, Marine LePen, Alice Weidel, Nigel Farage ‘eigenlijk’ fascistisch zijn maken we de fout dat af te meten aan het fascisme van Hitler en Mussolini in de dertiger jaren. Maar het fascisme vertoont zich nu in een andere gedaante. Als we willen beoordelen wie fascisten zijn is het verstandig allereerst te kijken naar de ontwikkelingsstadia van het fascisme, zoals beschreven door Robert Paxton**):

Er is al een voedingsbodem in de samenleving: onvrede, crisis. Dan ontstaat er een organisatie: een partij of beweging die zich verzamelt rond een leider. Vervolgens krijgt die beweging macht door deel te nemen aan de regering en probeert dan alle controlerende machten uit te schakelen. Als dat lukt neemt deze groepering de totale macht over (NB: daar hoeft de beweging/partij geen absolute meerderheid in het parlement voor te hebben).

Nog duidelijker is het om te kijken naar de instrumenten die het fascisme hanteert om het volk te mobiliseren: idealisering van het verleden, extreem nationalisme, streven naar een totalitaire staat, propaganda, ondermijning van onafhankelijke denkers (journalisten, wetenschappers, kunstenaars, activisten), leugens, complotdenken, racisme, slachtofferdenken, aanvallen op de rechtstaat. Voor een overzicht zie men het in de voetnoot genoemde boekje van Rosan Smits. Sommige van deze instrumenten worden ook door rechtse groepen gehanteerd die je nog niet fascistisch kan noemen, maar kenmerkend voor het fascisme is dat het ze vrijwel allemaal tegelijkertijd hanteert. Volgens deze criteria zij alle hierboven genoemde leiders als fascistisch te kenschetsen. Het fascisme is dus al onder ons, mede omdat het vaak gedeeltelijk omarmd wordt door zogenaamde middenpartijen.

Waarom is dat zo gevaarlijk? Het is zo gevaarlijk niet alleen omdat het onze vrijheid wegneemt en ons onderdrukt, en rücksichtlos mensen opoffert. Maar het is ook zo bedreigend omdat het de grote problemen van deze tijd niet aanpakt, laat staan oplost. Het koerst doelbewust af op de vernietiging van de wereld zoals wij die kennen. In de chaos die dusdoende ontstaat kunnen ze het gemakkelijker voor het zeggen krijgen. In het volgende blog ga ik in op de vraag: kunnen we hier wat aan doen, willen hier tegen strijden, en zo ja, hoe kunnen we dat doen met enige kans op resultaat.

Demonstratie in Londen, 25 October 2025: “Reclaim London from the Islamists”.

*) Rosan Smits, Dit is fascisme, De Correspondent, 2025. Zeer aanbevolen; geeft een uitgebreide analyse, meer uitgebreid dan ik in dit blog kan doen. Dit blog is mede op haar boekje gebaseerd.
Primo Levi, Is dit een mens? 1947
**)Robert O. Paxton, The Anatomy of Fascism, 2005