Categoriearchief: Mens en samenleving

Het grote taboe

De internationale positie van Israël is zeer zwaar beschadigd.
Een land dat begon als een symbool van herstel van een volk dat zwaar werd vervolgd,
ziet er nu uit als een land dat mensen vervolgt (en vermoordt – EvP). En dat is heel erg.
Zbigniew Brzezinski
Always remember, others may hate you, but those who hate you don’t win unless you hate them
– and then, you destroy yourself. (Richard Nixon)

Wat vinden we van een staat die:

de doodstraf invoert voor de helft van zijn bevolking (inclusief bezette gebieden)
34 illegale nederzettingen instelt ten behoeve van de overige 50 % van zijn bevolking
toestaat en zelfs bevordert dat die helft terreur uitoefent over de rest
massaal massamoord pleegt en hele beschavingen uitroeit
tienduizenden onschuldige burgers ombrengt
waardevol erfgoed aan de lopende band vernietigt

en dat alles doet met instemming van de overgrote meerderheid (95%) van zijn kiesgerechtigde burgers.

Met een dergelijke staat drijven we handel (inclusief nog steeds wapenonderdelen), en hebben we normale relaties.

Onder invloed van het geweld en de oorlog door twee grote imperia wordt over deze staat nauwelijks een debat gevoerd, laat staan dat we tegen deze staat maatregelen treffen. Dus zijn we medeplichtig als we hiertegen onze stem niet verheffen. Voor mij persoonlijk is het een lange reis geweest vanaf mijn jeugd, waarin ik deze staat bewonderde en liefhad – overigens ook al gefundeerd op een vals beeld van de werkelijkheid, maar dat zag ik toen nog niet -, tot nu, waarin ik alleen maar pijn voel en onbegrip en af en toe een vlaag van woede, die ik moet leren te sublimeren. Misschien is het voor velen van ons te pijnlijk om het onder ogen te zien, en horen we er daarom zo weinig over.

Een kind huilt terwijl Palestijnse vrouwen discussiëren met Israëlische soldaten terwijl ze proberen over te steken van Abu Dis, Westelijke Jordaanoever, naar Oost-Jeruzalem

Door een fout mijnerzijds is het blog van vorige week niet publiek gemaakt. Dat is gisteren door mij gecorrigeerd , en dus is dit blog nu op mijn website te lezen.

Wat we (niet) willen.

Geef een reactie

Er is maar één aarde voor ons beschikbaar.

Wat willen we: ruimhartige open grenzen, of het behoud van onze verzorgingsstaat? Die twee zijn moeilijk te combineren. Als we daarbij ook nog tegelijkertijd het behoud van onze industrie willen nastreven, is dat helemaal een onmogelijke opgave. Volgens Paul Schenderling zijn deze drie doelen niet tegelijkertijd te realiseren, en ik ben dat na enig logisch nadenken met hem eens. We zullen moeten kiezen tussen twee van deze drie doelen; dat zal al moeilijk genoeg zijn.

Het zal de lezers van dit blog niet verbazen, dat ik primair kies voor de eerste twee genoemde doelen. Maar ik denk dat een gratuit keuze is, als je daarmee niet nadenkt over de consequenties. Een vermindering van onze industriële capaciteit zal ongetwijfeld leiden tot een verminderde koopkracht; ook als we deze transformatie samen kunnen laten gaan met een vergroening en verduurzaming van onze industrie. Ik geloof niet dat de nieuwe ontwikkelingen van AI dat kunnen voorkomen.

Naar aanleiding van deze vraagstelling, en ook in verband met de stijgende energieprijzen en de inflatie ben ik eens nagegaan hoeveel ik bereid zou zijn in te leveren. Die vraag hangt niet alleen samen met kiezen voor bovengenoemde prioriteiten, maar is ook een morele vraag. Ik leef er comfortabel van, maar vergeleken met de armoede in de wereld – bij ons in Nederland, maar helemaal elders, waar mensen nauwelijks kunnen overleven – voelt dat ongemakkelijk. En ook heb ik eenveel te grote voetafdruk. Maar ik zie niet hoe ik op een zinvolle manier door een versobering van mijn bestedingspatroon een reële, niet alleen symbolische, bijdrage zou kunnen leveren aan het verminderen van die armoede en het behoud van de aarde.

Anders wordt het als een vermindering van mijn inkomen zou leiden tot het als samenleving prioriteit geven aan het aanpakken van de klimaat crisis, het behouden van de natuurdiversiteit, een barmhartige houding tegenover vluchtelingen, royale (en efficiënte!) ontwikkelingshulp, en een royale verzorgingsstaat voor de armsten in onze samenleving. Dat kan als de overheid het voortouw neemt en een offer van ons vraagt, waar we dan voor zouden kunnen kiezen. Ik heb een percentage van vermindering in mijn hoofd waar ik zonder meer toe bereid zou zijn; dat maak ik hier niet bekend, want de ‘proof of the pudding is in the eating.’ Het valt nog maar te bezien wat ik daadwerkelijk zonder mopperen zou kunnen en willen doen, als ik voor de keuze werd gesteld.

Het is overigens wel duidelijk dat een groot deel van onze bevolking niet bereid is tot een offer, en de overheid dus niet zo’n initiatief zou nemen. Auto opgeven, geen vlees eten, niet meer vliegen? – no way. Maar dan moeten we niet zeuren over tekorten in de zorg, het onderwijs, een duur ov, een verschralende natuur, maatschappelijke ongelijkheid, en uiteindelijk een rampzalige toekomst voor onze nabestaanden, enzovoort, enzovoort.

Au. . . 😫

1 reactie

De afdeling Amsterdam van ‘Grootouders voor het klimaat’ organiseert iedere maand een klimaatwake (zie: https://www.klimaatwake-amsterdam.nl). Daarin komen een aantal grootouders (en anderen) bij elkaar om uiting te geven aan hun bezorgdheid over de warmtestijging, en hun vrees voor de rampzalige gevolgen hiervan voor hun nageslacht (kinderen en kleinkinderen, en hun leeftijdgenoten). Zij mediteren samen, wisselen hun gedachten uit. Een spreker houdt een korte inleiding, we zingen samen bestaande en speciaal voor deze wake geschreven liederen, en doen een ritueel. De laatste keer ging dat als volgt.

Er lagen steentjes, en daarvan kon iedereen er een uitkiezen en dat in gedachte leggen in de schoen van iemand om die bij de les te houden wat betreft de klimaatcrisis. Ikzelf legde dat in de schoen van onze minister president Jetten. Die heeft me diep teleurgesteld. Als leider van D66 sprak hij zich herhaaldelijk uit voor een ambitieus klimaatbeleid, en als minister voor het klimaat in het vierde kabinet Rutten zette hij een aantal belangrijke stappen: het klimaatplan 2023 en zijn voornemen om uit het European Energy Charter te stappen (de energietransitie ging hem te langzaam). Daarvan is er niets meer over in het regeringsbeleid van het huidige minderheidskabinet. Deze regering zal de eerder uitgesproken klimaatdoelen niet halen. Het kabinet staat formeel onder zijn leiding, maar Jetten (en ook Bontenbal) hebben zich als brave schooljongetjes geheel onderworpen aan hun strenge moeder, vicepremier Yesilgöz.

Er is vandaag de dag veel te weinig aandacht voor de globale opwarming – alle aandacht gaat naar de waan van de dag. Begrijpelijk, maar zeer betreurenswaardig. In wiens of wier schoen legt u uw steentje? Het kan een schoen van een publieke of politieke figuur zijn, maar ook van iemand uit uw omgeving. En wat dacht u van uw eigen schoen? Als u dit gedaan heeft is het interessant voer voor een gesprek met uw naasten, die u kunt aanraden ook hun steentje te leggen. Het lijkt me een mooi ritueel voor goede vrijdag. Met pasen komt dan de hoop weer terug!

De Koningin

Geef een reactie

In mijn vorige blog heb ik de ontwikkeling van de man beschreven van kind naar volwassenheid, zoals die beschreven is door Jung. Naar aanleiding van die beschrijving is door Jung en zijn leerlingen de ontwikkeling van de vrouw in spiegelbeeld beschreven. Haar ziel wordt dan beschreven als animus, en het is de opgave van de vrouw haar animus te ontwikkelen. Die ziel zou dan haar mannelijke binnenkant zijn.

Deze redenering gaat volgens mijn ervaring en inzicht volstrekt mank. In de eerste plaats is de ziel altijd vrouwelijk, en hoeft de vrouw haar ziel dus niet zo te herkennen en ontwikkelen als een man – Terzijde: het woord ‘animus betekent in het latijn dan ook niet ‘ziel’ maar ‘verstand -. Haar ziel is al vanaf de geboorte volop aanwezig in haar bewustzijn en expressie.

Wat de vrouw echter moet ontwikkelen is niet haar anima, maar haar ‘spiritus’, haar geest. Dan komen naast haar yin-eigenschappen (zoals ontvankelijkheid, wijsheid, intuïtie en zorgzaamheid ) ook haar yang-eigenschappen (wilskracht, agressie, autonomie, besluitvaardigheid en doortastendheid) tot ontwikkeling. Als dat proces in balans met haar anima verloopt dan zie je vrouwelijke leiders naar voren komen die kracht paren aan mildheid. Voorbeelden van dergelijke leiders zijn Gro Harlem Brundtland, Jacinda Ardern, Mette Frederiksen en in ons land: Sigrid Kaag, Femke Halsema en anderen. Zij tonen het leiderschap dat we nodig hebben. Ook de ontwikkeling van de vrouw is in een mythe beschreven: de mythe van Amor en Psyche.

Maar onder invloed van de verharding in de cultuur gaat bij de ontwikkeling van het vrouwelijk leiderschap ook veel mis. Als vrouwen hun aandacht richten op de ontwikkeling van hun kracht en autonomie, maar daarbij hun anima geen ruimte meer geven, dan krijg je leiders die iedere barmhartigheid ontberen. Ik denk daarbij aan iemand als Margaret Thatcher, en in ons land Marjolein Faber, Mona Keijzer en Dilan Yeşilgöz. Dat is het soort leiderschap dat we kunnen missen. Vandaar dat ik mijn voorkeur voor vrouwelijk leiderschap vandaag de dag nuanceer.

Tot zover mijn summiere verhandelingen over mannelijk en vrouwelijk leiderschap. Er is uiteraard veel meer over te zeggen, maar daarvoor biedt een blog onvoldoende ruimte. Maar misschien kunnen deze blogs toch aanzetten tot nadere bespiegelingen, ook over onze eigen ontwikkeling.

Kun je de rol van het vrouwelijke spelen?

Geef een reactie

Er zijn in principe twee soorten mensen:
mensen die dingen bereiken en mensen die claimen dat ze dingen hebben bereikt.
In die eerste groep is het minder druk.
(Mark Twain)
Kun je de rol van het vrouwelijke spelen?
(Lao-tse)

Jarenlang heb ik gepleit voor meer vrouwen in leidinggevende functies. Maar nu merk ik dat ik dat standpunt moet nuanceren. Daar heb ik twee blogs voor nodig, want ik maak eerst een omweg via de ontwikkeling van de vrouwelijke kant van de man.

Baanbrekend werk op dat gebied is verricht door C.G. Jung. Hij stelde dat in de man, diep in zijn binnenste, zijn ziel leeft, door Jung ‘anima’ genoemd. Zijn ziel is de vrouwelijke kant van zijn karakter – terzijde: in het Duits, frans, latijn en oud-nederlands is het woord ziel van het vrouwelijk geslacht – die bij een gezonde persoonsontwikkeling pas later in zijn leven naar buiten treedt. Daarvoor laat de man in ontwikkeling zijn typerende mannelijk kant zien (yang-kant), die door zijn fysieke natuur en de socialisatie in de cultuur is bepaald. Eigenschappen als wilskracht, agressie, besluitvaardigheid en doortastendheid treden daarbij op de voorgrond.

Zelfonderzoek zou er dan toe moeten leiden dat in de adolescentie zijn anima meer door hemzelf herkend en aanvaard wordt. Zij komt dan tot ontwikkeling, en de bovenstaande eigenschappen worden dan verzacht door bereidheid, ontvankelijkheid, wijsheid, intuïtie en zorgzaamheid (yin-kant). Dit is een zeer oppervlakkige en korte samenvatting. Voor een meer uitgebreide bespreking van deze processen verwijs ik naar de boeken van Jung en mezelf.*) .

Onder invloed van de modernistische en post-modernistische cultuur wordt echter de ontwikkeling van de anima nogal eens geblokkeerd. Je ziet dan mannen en leiders opstaan waarbij de ‘vrouwelijke’ eigenschappen ook niet tot ontwikkeling zijn gekomen. In extremis krijg je dan ‘leiders’ als Trump, Wilders, Orban, Erdogan, Poetin, Stalin, Lenin. Kenmerkend voor deze ‘leiders’ is het totale ontbreken van barmhartigheid. Mark Carney, de premier van Canada, lijkt me iemand bij wie die ontwikkeling wel in balans is verlopen.

Volgelingen van Jung beschrijven de ontwikkeling van vrouwen als spiegelbeeldig aan de ontwikkeling van de man. Maar naar mijn menig klopt dat niet. In de literatuur heb ik daarover echter geen kritische kanttekening kunnen vinden. Merkwaardig! In mijn volgende blog ga ik daar verder op in.

*) C.G. Jung, Archetypen, 1987. Erik van Praag, Spiritueel leiderschap, 1996/9 en Voor niets gaat de zon op, 2012. In de boeken van mij wordt de graal-legende beschreven, die een prachtige metafoor is voor de ontwikkeling van de man.

Op weg naar Amerikaanse toestanden.

Geef een reactie

Hoe kan het dat je het liefst nóg meer wil weghalen bij de armen?
Dolf Jansen, Touw, 9 februari 2026)

In mijn vorige blog heb ik laten zien hoe rechts het komende kabinet is en wat daarvan de gevolgen zijn. Een vraag die rijst is: waarom kiest een meerderheid van mijn medeburgers toch steeds tegen hun eigen belangen in? Er zijn daarvoor verschillende verklaringen aangevoerd,*) maar er is er één die me meer dan andere aanspreekt: dat is de verklaring die Mark Bovens en Anchrit Wille aanvoeren in hun boek Diplomademocratie. Dit boek is al verschenen in 2011, maart pas de herziene uitgave uit 2025 krijgt de aandacht die het verdient. Zij stellen dat er een toenemende kloof ontstaat tussen middelbaar en hoog opgeleiden, en degenen die niet of laag zijn opgeleid. In feite is sprake van een nieuwe verzuiling; de zuil van de hoog- en de zuil van de laag opgeleiden.

Het beleid dat in de politiek wordt ontwikkeld wordt vrijwel volledig ontwikkeld door de hoogopgeleiden. Voorzover ze al rekening houden met de belangen van de laagopgeleiden gaan ze uit van hoe zij hun belangen waarnemen, en dat is niet in overeenstemming met de beleefde werkelijkheid van de betrokkenen. Een voorbeeld: zo zou een fundamentele transitie in de landbouw uiteindelijk de meerderheid van de boeren (of hun nazaten) ten goede komen, maar dat wordt heel anders beleefd. Op korte termijn betekent het gewoon dat veel boeren hun bedrijf niet op de traditionele manier kunnen voortzetten.

De belangen van de goed opgeleiden lopen uiteen met de beleefde belangen van de laag opgeleiden. Maar de hoogopgeleiden bepalen het beleid. Het regeerakkoord van het komende kabinet illustreert bijzonder duidelijk waar dit toe leidt: de belangen van de welgestelden (die in het algemeen hoog opgeleid zijn) worden veilig gesteld – die van de laagopgeleiden worden genegeerd. Geen wonder dat de laagopgeleiden rechts stemmen – de rechtse partijen adresseren wel hun belangen (dat ze die toezeggingen, eenmaal aan de macht niet waarmaken is een andere zaak).

Er is nog een reden waarom de laagopgeleiden rechts stemmen. Hoogopgeleiden krijgen in hun opleiding – hoe slecht van kwaliteit die soms ook is – een zekere training in analyse en groter denken. Dat betekent dat zij begrijpen dat je soms om een probleem op te lossen naar de oorzaak moet kijken, in plaats van symptomen te bestrijden. Soms moet je onaangename maatregelen treffen om de oorzaak van een probleem (bijvoorbeeld de klimaatcatastrofe) aan te pakken (bijvoorbeeld vleestax, rekeningrijden of reële vliegreis prijzen). Lager opgeleiden leggen die verbanden niet – en rechts ook niet.

DENK-lijsttrekker Stephan van Baarle voert campagne in Amsterdam.

Een van de schokkendste ervaringen die ik tijdens een verkiezingscampagne had was als volgt. Ik vroeg iemand op straat: “maar wit u dan niet dat uw kinderen kunnen leven in een leefbare wereld?” Antwoord: “Dat kan me niets schelen – dat is hun probeem.” Ja, dan stopt de dialoog – ik stond met mijn mond vol tanden. Maar meestal is met iedereen een goed gesprekje mogelijk – al moeten we er voor waken niet te abstract, te schoolmeesterachtig en te academisch te worden – en ook vermijden de ander te willen overtuigen. Het beste wat we kunnen doen is luisteren, luisteren, luisteren, en daarna gewoon in eenvoudige woorden zeggen hoe wij er over denken, als de ander daarin geïnteresseerd is (dat kunnen we eerst vragen).

*) Een belangrijke reden voor het massale rechtsstemmen is volgens mij ook de indoctrinatie via sociale media.

N.B.: Volgende week ga ik op retraite en komt er geen blog

AI

Geef een reactie

Artificial intelligence is a grave threat to humanity. It has the potential to destroy us.
Elon Musk

Ik heb een keer eerder over AI geschreven, en ik heb toen gezegd daar nog een keer nader op in te gaan. Bij deze.

Voor zover ik kan nagaan worden we bedreigd door drie grote uitvindingen: geld, atoomenergie (atoomsplitsing en kernfusie) en AI. Elke uitvinding is een middel dat goed en verkeerd gebruikt kan worden. Voor deze drie geldt echter dat ze zo gevaarlijk zijn dat ze tot onze ondergang kunnen leiden. Voor AI werk ik dat hier verder uit.

AI kent een viertal grote gevaren, die elk voor zich zich bedreigend zijn, maar zeker in combinatie.

Het giga energiegebruik van AI brengt de noodzakelijke energietransitie in gevaar. Misschien is dit nog de kleinste bedreiging, omdat er nieuwe energiechips worden uitgevonden die energiebesparend werken. We zullen zien.
Als AI veel gebruikt wordt zal dat leiden tot geestelijke luiheid. Volgens Robbert Dijkgraaf (bij Eva Jinek, 30/12/2025) zal dat leiden tot een achteruitgang van onze collectieve intelligentie, die we hard nodig zullen hebben om te overleven. Alles wat je niet gebuikt gaat achteruit.
Al je AI vragen stelt over beslissingen die je moet nemen geeft AI niet DE waarheid als antwoord, maar een waarheid die gekleurd is door het algoritme dat de eigenaar er in heeft gestopt, bijvoorbeeld via chatGPT. Dat is vaak niet herkenbaar. Dit kan leiden tot een beïnvloeding die, wanneer dit op grote schaal gebeurt, schadelijk is voor de samenleving.
Naarmate AI beter wordt zullen we de fouten die het altijd nog wel zal maken, niet meer herkennen. Het zal steeds meer op menselijke intelligentie gaan lijken, maar zal het nooit worden, omdat het nooit een geweten zal hebben. Kenmerkend voor het menselijke geweten is dat het geen starre moraliteit is (die AI zou kunnen nabootsen), maar zich flexibel aanpast aan elke situatie waarin een keuze zal moeten worden gemaakt. Dat zal AI nooit op die manier kunnen.
Het allerbelangrijkste gevaar lijkt me te zijn dat we onze verantwoordelijkheid voor onze beslissingen dreigen te delegeren aan een onpersoonlijk systeem.

Dan heb ik het nog niet gehad over nieuwe mogelijkheden van fraude met behulp van AI.*)

Conclusie: ik zal het nooit gebruiken, tenzij ik – zo mogelijk – absoluut zeker ben van de betrouwbaarheid van de bron, en er geen enkele andere mogelijkheid is om in de situatie tot een besluit te komen. Ik hoop dat jullie – mijn lezers – hetzelfde doen.

*) Zie National Cyber Security centrum an andere websites: https://www.ncsc.nl/artificial-intelligence/ai-kans-bedreiging

De uitdaging die Trump aan ons voorlegt.

1 reactie

Na een jaar Trump-II is er heel veel gepubliceerd over wat dat jaar heeft gebracht en heeft stuk gemaakt. Ik vond het artikel van Rutger van der Hoeven en Casper Homans in de Groene van 15 januari een van de informatiefste stukken. Zij beschrijven één jaar Trump aan de hand van zijn meest opvallende persoonseigenschappen, door hen de zeven hoofdzonden genoemd. Hier volgen ze :

woede, leidend tot wraakzucht.
hebzucht
gulzigheid, onder ander blijkend uit steeds meer land willen hebben, en door zijn ongeëvenaarde rijkdom- verwerving middels zijn ambt (in ons land zouden we dat corruptie noemen)
hoogmoed (‘ik ben Amerika’. ‘ Ik heb geen internationaal recht nodig – ik bepaal’)
afgunst
lust (eigen bevrediging als enig criterium voor actie)
luiheid (vrede willen bereiken zonder daar het harde voorwerk voor te willen doen)

Welke desastreuze gevolgen dat heeft kunt u nagaan in het genoemde artikel. (https://www.groene.nl/artikel/ik-ben-jullie-wraak). Het is niet zo dat zijn handelen aan ons zal voorbijgaan.

Zelf ben ik eens nagegaan aan welk psychische stoornissen Trump leidt, zoals blijkt uit al zijn Twitters en publieke optredens. Dat zijn er ook zeven:

psychopathie (gestoorde gewetensfunctie)
(kwaadaardig) narcisme, hoogmoed syndroom
megalomanie (grootheidswaan)
pathologisch liegen (pseudologia phantastica)
manische stoornis
dwangstoornis; obsessieve gedachten en handelingen (bijv.: decreten uitvaardigen, ca. 500 in het afgelopen jaar)
schizoïde paranoia: achterdocht, bang dat iedereen het op je gemunt heeft.

In het normale menselijk verkeer zou iedereen met een dergelijk patroon aan psychische stoornissen krankzinnig zijn verklaard. Dat dit bij hem niet gebeurt is omdat hij niet afwijkt van de overheersende politieke mainstream. Het zou me daarom ook niet verbazen als hij het voor elkaar krijgt dat de midterm verkiezingen in Amerika niet doorgaan. Het is ook een patroon dat veel dictatoren geheel of gedeeltelijk met hem gemeen hebben. Het leeft trouwens gedeeltelijk en in minder extreme vorm ook in velen van ons, want anders zouden we deze figuren niet kiezen.

Ik heb dit alles niet opgeschreven om Trump of zijn aanhangers zwart te maken – dat doen ze zelf wel – maar om ons meer bewust te maken van wat er in de wereld gaande is. Dat zal ons helpen ons eigen gedrag kritisch te beschouwen, en stelling te nemen in de maatschappij. Als we niets doen, dan zijn we medeplichtig aan wat er in de wereld gebeurt.

Alles of niets?

Geef een reactie

Here is a test to find whether your mission on earth is finished.
If you’re alive, it isn’t.
(Richard Bach, in Illusions, The adventures of a reluctant Messiah
uit: Messiah’s Handbook)

Als adolescent was ik best ambitieus. Ik was niet zozeer geïnteresseerd in maatschappelijke status of rijkdom, maar wilde geen middelmatig leven leiden. Zoals ik het eerder formuleerde: ik wilde een zekere voortreffelijkheid en kwaliteit in mijn leven brengen, zodat ik aan het eind zou kunnen zeggen: dit was het beste leven dat ik heb kunnen leven. Hoewel ik nog niet van plan ben dood te gaan, ben ik toch wel op een leeftijd gekomen waarop ik wat meer evaluerend kan terug kijken. En dus rijst de vraag: ben ik in mijn levensdoel geslaagd?

Als mensen de resultaten van hun activiteiten en projecten willen evalueren hebben ze vaak de neiging om zwart-wit te denken. Of ze zijn geslaagd, of ze hebben gefaald. Maar uiteraard ligt de waarheid meestal ergens in het midden. Ook projecten die niet helemaal geslaagd zijn, hebben toch vaak een waardevol effect gehad. Ikzelf heb die neiging tot zwart-wit denken in mijn leven sterk gehad, en dat sloeg terug op mijn zelf-beoordeling. Of ik was de meest voortreffelijke kerel die er bestond (dat heet arrogantie of hoogmoed) of ik had volledig gefaald. Ik ben intussen wel wat wijzer geworden (geloof ik), maar als het gaat om de bijdrage die ik in de wereld heb geleverd, kan ik nog steeds iets van die neiging bespeuren.

Als ik zo objectief mogelijk terugkijk op mijn leven, op mijn rol als vader of als professional, dan heb ik zowel gefaald als een aantal fraaie successen geboekt. Als ik naar mijn (klein)kinderen kijk, die nu allemaal een zeer bevredigend leven leiden, dan denk ik: ik heb het als vader toch niet zo slecht gedaan – al besef ik heel goed dat hun leven vooral een product is van hun eigen keuzes en inspanningen. Toch heb ik destijds, net als de meeste ouders, ook gedrag vertoond waar ik niet bepaald trots op ben. En wat betreft mijn bijdrage aan de wereld om me heen ben ik geneigd die te bagatelliseren, maar dat kan ook nog wel een effect zijn van mijn vroegere zwart-wit houding.

Als we over ons zelf oordelen in termen van alles-of-niets – ik was perfect of volstrekt betekenisloos – dan projecteren we dat ook om de wereld om ons heen. Er gebeuren in de wereld een aantal prachtige dingen: in de natuur, en in de samenleving. Er gebeuren ook verschrikkelijke dingen, maar mensen staan daar weer dapper tegen op. Daarom denk ik dat ongefundeerd pessimisme misplaatst is, maar ongefundeerd optimisme ook. Ik was vroeger nogal eens zeer somber over de toekomst, maar ben tegenwoordig wat realistischer. De toekomst kunnen we niet kennen, dus we weten niet hoe het zal gaan. Sinds de atoombommen op Hiroshima en Nagasaki zijn we ons als mensheid bewust geworden van ons vermogen onszelf te vernietigen. Daar zijn de bedreigingen van het verlies van de biodiversiteit en de opwarming van de aarde bij gekomen. Hoe we met deze bedreigingen zullen omgaan is onzeker.

Intussen is het tijd om voor onszelf na te gaan wat op dit moment onze missie op aarde is (zie citaat hierboven). Wat zal er op onze weg komen? (zie het zwevende veertje hiernaast, dat genomen is uit de film Forrest Gump, uit 1994, en dat het onvoorspelbare leven en lot symboliseert. Je weet nooit welke kansen het leven je biedt.)

Een liefdevol 2026.

Geef een reactie

Want zo de liefde je kroont, zij kruist je ook. En al dient zij tot je groei, zij snoeit je evenzeer.
(Khalil Gibran)

De vorige blogs over morele moed en spirituele durf mondden uit in een oproep tot liefde. Liefde, zonder aanzien des persoons, waartoe zowel het Christendom, als het boeddhisme oproepen (en waarschijnlijk ook de andere grote spirituele systemen) leidt tot eenheidsbewustzijn: het weten dat we allemaal deel uitmaken van een groot onderling verbonden geheel. Het is dat bewustzijn waarin het lot van de wereld besloten ligt. Als niet een aanzienlijk deel van de mensen hiervan is doordrongen loopt het slecht met ons af.

Maar wat is liefde eigenlijk? Dat weten we diepweg allemaal wel, maar het is niet zo makkelijk te omschrijven. In die zin lijkt het op begrippen als ‘leven’, ‘kwaliteit’ en ‘schoonheid’. Ik wou er nu maar niet dieper op ingaan, want ik heb er al vaker over geschreven in mijn boeken en vorige blogs*)

Persoonlijk kan ik wel een aantal personen bedenken tot wie ik absoluut geen liefde voel. Maar de spirituele liefde waarover ik hier spreek dient iedereen in te sluiten. Hoe ontwikkel je die in jezelf? Daar zijn verschillende wegen voor. Ik noem er hier enkele.

De eerste is ontwikkelen van eerbied voor het leven. AL het leven. Dat is de waarde die Albert Schweitzer ons heeft aangedragen, nadat hijzelf door deze waarde overvallen werd toen hij met zijn bootje midden in een kudde nijlpaarden belandde. Als u geen kudde nijlpaarden bij de hand hebt, werkt het ook als u uw volle aandacht richt op een van de wonderen van de natuur: een dier, een bloem, een mensenziel, de sterrenhemel of wat dan ook. Van de eerbied en verwondering die dat oproept komt het gevoel van mysterie, en daaruit vloeit stilte voort. In die stilte kan u ook de liefde van het universum voor u ervaren en dan kan de universele liefde in uzelf opbloeien.

Een tweede weg is de liefdes-meditatie, metta bhawana. U stuurt achtereenvolgens liefdevolle gedachten, zoals waardering, vriendelijkheid, enz, naar uzelf, een geliefde ander, een neutraal persoon, een persoon tegenover wie u vijandig staat en naar iedereen. (zie: https://thebuddhistcentre.com/text/loving-kindness-meditation). Een goede meditatie voor oudejaarsavond of nieuwjaarsdag, onder het nuttigen van een oliebol, alleen of met anderen samen.

Een derde weg is het cultiveren van gedragingen waarin liefde verpakt zit: waardering, hartelijkheid, vriendelijkheid, mededogen en zo meer.

Ziehier enkele mogelijkheden om liefde zonder aanzien des persoons te ontwikkelen. Is dat geen bruikbaar voornemen vroor 2026? Ik wens u een liefdevol 2026 toe.

*) Boeken: Spiritueel leiderschap (pag. 121-123),Op weg naar jezelf. . . een pelgrimsreis in zeven etappes (pag. 85-88). Blogs: 21/8/2017, 3/7/2025, en meer.