Categoriearchief: Politiek

Kun je de rol van het vrouwelijke spelen?

Er zijn in principe twee soorten mensen:
mensen die dingen bereiken en mensen die claimen dat ze dingen hebben bereikt.
In die eerste groep is het minder druk.
(Mark Twain)
Kun je de rol van het vrouwelijke spelen?
(Lao-tse)

Jarenlang heb ik gepleit voor meer vrouwen in leidinggevende functies. Maar nu merk ik dat ik dat standpunt moet nuanceren. Daar heb ik twee blogs voor nodig, want ik maak eerst een omweg via de ontwikkeling van de vrouwelijke kant van de man.

Baanbrekend werk op dat gebied is verricht C.G. Jung. Hij stelde dat in de man, diep in zijn binnenste, zijn ziel leeft, door Jung ‘anima’ genoemd. Zijn ziel is de vrouwelijke kant van zijn karakter – terzijde: in het Duits, frans, latijn en oud-nederlands is het woord ziel van het vrouwelijk geslacht – die bij een gezonde persoonsontwikkeling pas later in zijn leven naar buiten treedt. Daarvoor laat de man in ontwikkeling zijn typerende mannelijk kant zien (yang-kant), die door zijn fysieke natuur en de socialisatie in de cultuur is bepaald. Eigenschappen als wilskracht, agressie, besluitvaardigheid en doortastendheid treden daarbij op de voorgrond.

Zelfonderzoek zou er dan toe moeten leiden dat in de adolescentie zijn anima meer door hemzelf herkend en aanvaard wordt. Zij komt dan tot ontwikkeling, en de bovenstaande eigenschappen worden dan verzacht door bereidheid, ontvankelijkheid, wijsheid, intuïtie en zorgzaamheid (yin-kant). Dit is een zeer oppervlakkige en korte samenvatting. Voor een meer uitgebreide bespreking van deze processen verwijs ik naar de boeken van Jung en mezelf.*) .

Onder invloed van de modernistische en post-modernistische cultuur wordt echter de ontwikkeling van de anima nogal eens geblokkeerd. Je ziet dan mannen en leiders opstaan waarbij de ‘vrouwelijke’ eigenschappen ook niet tot ontwikkeling zijn gekomen. In extremis krijg je dan ‘leiders’ als Trump, Wilders, Orban, Erdogan, Poetin, Stalin, Lenin. Kenmerkend voor deze ‘leiders’ is het totale ontbreken van barmhartigheid. Mark Carney, de premier van Canada, lijkt me iemand bij wie die ontwikkeling wel in balans is verlopen.

Volgelingen van Jung beschrijven de ontwikkeling van vrouwen als spiegelbeeldig aan de ontwikkeling van de man. Maar naar mijn menig klopt dat niet. In de literatuur heb ik daarover echter geen kritische kanttekening kunnen vinden. Merkwaardig! In mijn volgende blog ga ik daar verder op in.

*) C.G. Jung, Archetypen, 1987. Erik van Praag, Spiritueel leiderschap, 1996/9 en Voor niets gaat de zon op, 2012. In de boeken van mij wordt de graal-legende beschreven, die een prachtige metafoor is voor de ontwikkeling van de man.

Op weg naar Amerikaanse toestanden.

Geef een reactie

Hoe kan het dat je het liefst nóg meer wil weghalen bij de armen?
Dolf Jansen, Touw, 9 februari 2026)

In mijn vorige blog heb ik laten zien hoe rechts het komende kabinet is en wat daarvan de gevolgen zijn. Een vraag die rijst is: waarom kiest een meerderheid van mijn medeburgers toch steeds tegen hun eigen belangen in? Er zijn daarvoor verschillende verklaringen aangevoerd,*) maar er is er één die me meer dan andere aanspreekt: dat is de verklaring die Mark Bovens en Anchrit Wille aanvoeren in hun boek Diplomademocratie. Dit boek is al verschenen in 2011, maart pas de herziene uitgave uit 2025 krijgt de aandacht die het verdient. Zij stellen dat er een toenemende kloof ontstaat tussen middelbaar en hoog opgeleiden, en degenen die niet of laag zijn opgeleid. In feite is sprake van een nieuwe verzuiling; de zuil van de hoog- en de zuil van de laag opgeleiden.

Het beleid dat in de politiek wordt ontwikkeld wordt vrijwel volledig ontwikkeld door de hoogopgeleiden. Voorzover ze al rekening houden met de belangen van de laagopgeleiden gaan ze uit van hoe zij hun belangen waarnemen, en dat is niet in overeenstemming met de beleefde werkelijkheid van de betrokkenen. Een voorbeeld: zo zou een fundamentele transitie in de landbouw uiteindelijk de meerderheid van de boeren (of hun nazaten) ten goede komen, maar dat wordt heel anders beleefd. Op korte termijn betekent het gewoon dat veel boeren hun bedrijf niet op de traditionele manier kunnen voortzetten.

De belangen van de goed opgeleiden lopen uiteen met de beleefde belangen van de laag opgeleiden. Maar de hoogopgeleiden bepalen het beleid. Het regeerakkoord van het komende kabinet illustreert bijzonder duidelijk waar dit toe leidt: de belangen van de welgestelden (die in het algemeen hoog opgeleid zijn) worden veilig gesteld – die van de laagopgeleiden worden genegeerd. Geen wonder dat de laagopgeleiden rechts stemmen – de rechtse partijen adresseren wel hun belangen (dat ze die toezeggingen, eenmaal aan de macht niet waarmaken is een andere zaak).

Er is nog een reden waarom de laagopgeleiden rechts stemmen. Hoogopgeleiden krijgen in hun opleiding – hoe slecht van kwaliteit die soms ook is – een zekere training in analyse en groter denken. Dat betekent dat zij begrijpen dat je soms om een probleem op te lossen naar de oorzaak moet kijken, in plaats van symptomen te bestrijden. Soms moet je onaangename maatregelen treffen om de oorzaak van een probleem (bijvoorbeeld de klimaatcatastrofe) aan te pakken (bijvoorbeeld vleestax, rekeningrijden of reële vliegreis prijzen). Lager opgeleiden leggen die verbanden niet – en rechts ook niet.

DENK-lijsttrekker Stephan van Baarle voert campagne in Amsterdam.

Een van de schokkendste ervaringen die ik tijdens een verkiezingscampagne had was als volgt. Ik vroeg iemand op straat: “maar wit u dan niet dat uw kinderen kunnen leven in een leefbare wereld?” Antwoord: “Dat kan me niets schelen – dat is hun probeem.” Ja, dan stopt de dialoog – ik stond met mijn mond vol tanden. Maar meestal is met iedereen een goed gesprekje mogelijk – al moeten we er voor waken niet te abstract, te schoolmeesterachtig en te academisch te worden – en ook vermijden de ander te willen overtuigen. Het beste wat we kunnen doen is luisteren, luisteren, luisteren, en daarna gewoon in eenvoudige woorden zeggen hoe wij er over denken, als de ander daarin geïnteresseerd is (dat kunnen we eerst vragen).

*) Een belangrijke reden voor het massale rechtsstemmen is volgens mij ook de indoctrinatie via sociale media.

N.B.: Volgende week ga ik op retraite en komt er geen blog

Waar gaan we met zijn allen naar toe?

Geef een reactie

Alle positieve klets in het regeerakkoord ten spijt: Jetten zaait armoede verdeeldheid en haat – helemaal volgens Trumpiaans-Amerikaans model.
(Jamal Ouariachi, Trouw, dinsdag 3 februari)
Ongemak en kiespijn
Bij iedere foto van het trio dat het akkoord voor een minderheidskabinet heeft bekokstoofd valt het weer op: Jetten staat heel hard zijn ongemak weg te lachen, Yesilgöz lacht gemeen-triomfantelijk en Bontenbal staat er bij als een boer met kiespijn.
(Corrie van Sijl, Krommenie; ingezonden brief in Trouw, 6 februari 2026)

In oktober heb ik twee blogs geschreven naar aanleiding van de verkiezingsuitslag, en heb ik voorspeld dat dit zou leiden tot een rechts kabinet. Dat zou ook het meest democratisch zijn, want recht doen aan de verkiezingsuitslag (de verliezers waren GL/PvdA, NSC en PVV). Ik heb grotendeels gelijk gekregen, al doet Ja21 nu niet mee in het kabinet, mede door de blokkade van Jetten.

Jamal Ouarachi is iets te voortvarend in zijn uitspraak, want er is nog geen kabinet – en wie weet wat de oppositie nog zal veranderen in het akkoord. Maar daar verwacht ik niet veel van, want Yesilgöz zal een verschuiving naar links niet toestaan (over haar leiderschap kom ik later nog te spreken).

Hoewel er ook wel zinnige dingen in het regeerakkoord staan is het toch overwegend rechts broddelwerk.

Om te laten zien hoe rechts dit kabinet is zet ik hier enkele voorgenomen maatregelen op een rijtje:

Geen hypotheekrenteaftrek (dat bevordert de meer welgestelden, en houdt de huizenprijzen hoog.Zie ook Jaap van Duijn in Trouw van 7 februari j.i.),
geen praktisch en weldoordacht woningbouwplan,
bezuinigingen op de zorg en op de uitkeringen,
geen vermogenstax van slechts 2 % op hoge vermogens, onevenredige belastingdruk: veel belasting op arbeid, weinig op inkomsten uit kapitaal,
verhoging van de bonus voor bankmedewerkers,
handhaving van de onmenselijke asielwetten (wat overigens kostenverhogend zal werken), als dat ten minste door de eerste kamer komt,
minimaliseren ontwikkelingshulp,
geen wezenlijke stappen ten aanzien van de misdadige staat Israël.*)
En wat het klimaat betreft: geen afbouw van fossiele subsidies, **)
geen belasting op kerosine,
geen maatregelen om het vliegverkeer te beperken,
geen rekeningrijden,
toestaan van vakantievluchten in Lelystad,
geen belasting op vleesconsumptie en vliegreizen.

Deze regering wil geen gebruik maken van eurobonds – en streven naar een begrotingstekort van slechts 2 %. Dat laatste is op zichzelf beschouwd natuurlijk niet verkeerd, maar wel als het gaat ten koste van het welzijn. Bovendien is dit kostenverhogend voor de samenleving, omdat we nu in de toekomst drie keer zoveel moeten betalen voor de broodnodige klimaat-investeringen, die we nu hadden kunnen financieren met leningen voor een lagere rente. Dit is een voortzetting van het VVD-beleid van vier kabinetten Rutte. (zie Irene van Staveren en Hans Goslinga in Trouw van 7 februari j.l.).

Als je het zo allemaal op een rijtje ziet dan komt er twee woorden in me op: dom en onbarmhartig. De sociale ongelijkheid zal onder de komende regering weer toenemen. De geschiedenis leert dat dit uiteindelijk zelden goed gaat en meestal zal leiden tot opstand. Maar hoe dit ook zij, D66 en CDA hebben laten zien waar ze staan: niet in het midden maar rechts daarvan. Dat was al gebleken in de keuzes en uitspraken van Jetten en Bontenbal (waardoor ze tijdens de campagne en de formatie al blijk gaven van hun voorkeur voor rechts). Van het CDA is dit niet verwonderlijk – ze staan al heel lang in deze traditie, maar van D66 had ik het niet verwacht.

In een volgend blog wil ik ingaan op de vraag, waarom een meerderheid van de bevolking rechts kiest, terwijl dat klaarblijkelijk tegen hun eigen belang ingaat. Niet alleen in Nederland trouwens. Intussen kunnen we er zelf eens over nadenken waarom dat zo is, en wat we ertegen kunnen doen.

<— Mark Rutte: de rechtse premier die door linkse kiezers werd vertrouwd.

*) Lees het artikel in De Groene van 29 januari, waarin nauwkeurig staat beschreven hoe Israël voortdurend oorlogsmisdaden en misdaden tegen de menselijkheid begaat tegen over zijn duizenden gevangenen. Zie: https://www.groene.nl/artikel/de-martelkampen-van-een-beschaving. Netanyahu die verantwoordelijk is voor dit beleid wordt door dik en dun gesteund door Trump. Waarom hebben we nog ‘normale’ relaties met dit land?
**) Het vonnis in de rechtszaak van Greenpeace tegen de overheid dwingt de overheid tot meer mitigatie in Bonaire. Maar mitigatie houdt alleen maar maatregelen in om de gevolgen van klimaatschade te verzachten, maar zegt nog weinig over een fundamentele aanpak om de opwarming tegen te gaan. Het vonnis zegt daar overigens ook wel wat over, maar het lijkt me dat dit akkoord de eisen uit dit vonnis op geen stukken na gaat halen. Over anderhalf jaar zal dat duidelijk worden. Ik ben benieuwd wat er dan gaat gebeuren. Wie zullen er aan het langste eind trekken: de rechterlijke macht of de belangengroepen die het klimaatbeleid saboteren?

De uitdaging die Trump aan ons voorlegt.

1 reactie

Na een jaar Trump-II is er heel veel gepubliceerd over wat dat jaar heeft gebracht en heeft stuk gemaakt. Ik vond het artikel van Rutger van der Hoeven en Casper Homans in de Groene van 15 januari een van de informatiefste stukken. Zij beschrijven één jaar Trump aan de hand van zijn meest opvallende persoonseigenschappen, door hen de zeven hoofdzonden genoemd. Hier volgen ze :

woede, leidend tot wraakzucht.
hebzucht
gulzigheid, onder ander blijkend uit steeds meer land willen hebben, en door zijn ongeëvenaarde rijkdom- verwerving middels zijn ambt (in ons land zouden we dat corruptie noemen)
hoogmoed (‘ik ben Amerika’. ‘ Ik heb geen internationaal recht nodig – ik bepaal’)
afgunst
lust (eigen bevrediging als enig criterium voor actie)
luiheid (vrede willen bereiken zonder daar het harde voorwerk voor te willen doen)

Welke desastreuze gevolgen dat heeft kunt u nagaan in het genoemde artikel. (https://www.groene.nl/artikel/ik-ben-jullie-wraak). Het is niet zo dat zijn handelen aan ons zal voorbijgaan.

Zelf ben ik eens nagegaan aan welk psychische stoornissen Trump leidt, zoals blijkt uit al zijn Twitters en publieke optredens. Dat zijn er ook zeven:

psychopathie (gestoorde gewetensfunctie)
(kwaadaardig) narcisme, hoogmoed syndroom
megalomanie (grootheidswaan)
pathologisch liegen (pseudologia phantastica)
manische stoornis
dwangstoornis; obsessieve gedachten en handelingen (bijv.: decreten uitvaardigen, ca. 500 in het afgelopen jaar)
schizoïde paranoia: achterdocht, bang dat iedereen het op je gemunt heeft.

In het normale menselijk verkeer zou iedereen met een dergelijk patroon aan psychische stoornissen krankzinnig zijn verklaard. Dat dit bij hem niet gebeurt is omdat hij niet afwijkt van de overheersende politieke mainstream. Het zou me daarom ook niet verbazen als hij het voor elkaar krijgt dat de midterm verkiezingen in Amerika niet doorgaan. Het is ook een patroon dat veel dictatoren geheel of gedeeltelijk met hem gemeen hebben. Het leeft trouwens gedeeltelijk en in minder extreme vorm ook in velen van ons, want anders zouden we deze figuren niet kiezen.

Ik heb dit alles niet opgeschreven om Trump of zijn aanhangers zwart te maken – dat doen ze zelf wel – maar om ons meer bewust te maken van wat er in de wereld gaande is. Dat zal ons helpen ons eigen gedrag kritisch te beschouwen, en stelling te nemen in de maatschappij. Als we niets doen, dan zijn we medeplichtig aan wat er in de wereld gebeurt.

Het fascisme is onder ons, deel II

Geef een reactie

Vorige week eindigde ik mijn blog met de conclusie dat het fascisme al onder ons is. Is u dat met me eens? Om tot een eigen oordeel hierover te komen moet u niet alleen kijken naar de door mij genoemde ‘leiders’ en bekende personen, maar ook naar diegenen die een aantal van de instrumenten die fascisten hanteren ook gebruiken. Zoals bijvoorbeeld NRC-verslaggever Hugo Logtenberg , die Wijers onterecht ervan beschuldigde dat hij Yesilgöz een leugenaar had genoemd. Toen hij zijn vergissing bemerkte heeft hij dat niet publiekelijk herroepen, maar geciteerd uit een privé- appje van Wijers, waarin deze Yesilgöz een feeks had genoemd. ’s Avonds zat hij apentrots om wat hij gedaan had bij Café Kockelmann van WNL, en later bij Met het Oog op Morgen.*). (Een slechte beurt voor NRC- ik had dat van een journalist van die krant niet verwacht). Als u dit gedrag van Logtenberg afzet tegen de criteria van het fascisme die ik in het vorige blog genoemd heb dan realiseert u zich dat hij aan een aantal van die criteria voldoet. Ik noem dit fascisme light of fascistoïde. DIt is maar één voorbeeld. U kunt dit voorbeeld moeiteloos uitbreiden met andere; bijvoorbeeld Yesilgöz, die inderdaad niet in haar eerste leugentje gestikt is, of Eerdmans. Tijdens de verkiezingscampagne heeft Jetten overigens zijn voorkeur uitgesproken om met deze laatsten te regeren – al is hij daar later op teruggekomen. Ja, het fascisme is echt onder ons.

Wat kunnen wij daartegen doen? Één: ons grondig op de hoogte stellen. Zien op welke wijze en waar het allemaal speelt. Ons verdiepen in wat het zou betekenen als het fascisme echt de mainstream zou worden. Een goede methode is om na te gaan wat Trump al allemaal met actieve en passieve instemming van de meerderheid der Amerikanen nu al heeft uitgehaald. Twee: als we zodoende wijzer zijn geworden: in woord en geschrift kond doen van onze verworven inzichten. Het figuurlijk van de daken schreeuwen. Denk in dit verband ook aan het middel van de ingezonden brieven. Drie: signaleren, kritiseren, protesteren, verzet, demonstreren, als de gelegenheid zich voordoet. Vier: een visie ontwikkelen van de samenleving die ons als ideaal voor ogen staat. Een samenleving in vrede en harrmonie. Een democratische, rechtvaardige en waarheidslievende samenleving. En ons die samenleving concreet in beelden voor ogen halen. En dan die visie vervolgens uitstralen. Mijn eigen visie kunt u vinden in De Aarde heeft koorts en Voor niets gaat de zon op.

Utopia van Thomas More:

*) Ontleend aan een column van Jamal Quariachi in Trouw, d.d 18 november j.l.

Het fascisme is onder ons.

Geef een reactie

Het is gebeurd dus het kan weer gebeuren. Dat is de kern van wat we te zeggen hebben.
(Primo Levi, Auschwitz overlende, geciteerd door Rosan Smits*)

Als we het over fascisme hebben, en we willen inschatten of Trump, Netanyahu, Wilders, Orban, Giorgia Meloni, Marine LePen, Alice Weidel, Nigel Farage ‘eigenlijk’ fascistisch zijn maken we de fout dat af te meten aan het fascisme van Hitler en Mussolini in de dertiger jaren. Maar het fascisme vertoont zich nu in een andere gedaante. Als we willen beoordelen wie fascisten zijn is het verstandig allereerst te kijken naar de ontwikkelingsstadia van het fascisme, zoals beschreven door Robert Paxton**):

Er is al een voedingsbodem in de samenleving: onvrede, crisis. Dan ontstaat er een organisatie: een partij of beweging die zich verzamelt rond een leider. Vervolgens krijgt die beweging macht door deel te nemen aan de regering en probeert dan alle controlerende machten uit te schakelen. Als dat lukt neemt deze groepering de totale macht over (NB: daar hoeft de beweging/partij geen absolute meerderheid in het parlement voor te hebben).

Nog duidelijker is het om te kijken naar de instrumenten die het fascisme hanteert om het volk te mobiliseren: idealisering van het verleden, extreem nationalisme, streven naar een totalitaire staat, propaganda, ondermijning van onafhankelijke denkers (journalisten, wetenschappers, kunstenaars, activisten), leugens, complotdenken, racisme, slachtofferdenken, aanvallen op de rechtstaat. Voor een overzicht zie men het in de voetnoot genoemde boekje van Rosan Smits. Sommige van deze instrumenten worden ook door rechtse groepen gehanteerd die je nog niet fascistisch kan noemen, maar kenmerkend voor het fascisme is dat het ze vrijwel allemaal tegelijkertijd hanteert. Volgens deze criteria zij alle hierboven genoemde leiders als fascistisch te kenschetsen. Het fascisme is dus al onder ons, mede omdat het vaak gedeeltelijk omarmd wordt door zogenaamde middenpartijen.

Waarom is dat zo gevaarlijk? Het is zo gevaarlijk niet alleen omdat het onze vrijheid wegneemt en ons onderdrukt, en rücksichtlos mensen opoffert. Maar het is ook zo bedreigend omdat het de grote problemen van deze tijd niet aanpakt, laat staan oplost. Het koerst doelbewust af op de vernietiging van de wereld zoals wij die kennen. In de chaos die dusdoende ontstaat kunnen ze het gemakkelijker voor het zeggen krijgen. In het volgende blog ga ik in op de vraag: kunnen we hier wat aan doen, willen hier tegen strijden, en zo ja, hoe kunnen we dat doen met enige kans op resultaat.

Demonstratie in Londen, 25 October 2025: “Reclaim London from the Islamists”.

*) Rosan Smits, Dit is fascisme, De Correspondent, 2025. Zeer aanbevolen; geeft een uitgebreide analyse, meer uitgebreid dan ik in dit blog kan doen. Dit blog is mede op haar boekje gebaseerd.
Primo Levi, Is dit een mens? 1947
**)Robert O. Paxton, The Anatomy of Fascism, 2005

Durft de VVD een derde kabinetscrisis onder haar verantwoordelijkheid aan?

Geef een reactie

Iedere keer dat Yesilgoz naar de formatietafel komt, zit Joost Eerdmans op haar bagagedrager.
(Hoofdredactie Trouw, commentaar 3 november j.l.*)

In mijn vorige blog heb ik gesteld dat een logische consequentie van de verkiezingsuitslag een rechts kabinet is. Maar ik was iets te haastig – ik ging uit van de prognose, en de definitieve uitslag blijkt iets anders te zijn. Een rechts kabinet van VVD, Ja21, D66 en CDA beschikt maar over maar 75 zetels in de tweede kamer. Dat is precies de helft. Bovendien moet ik nog zien dat D66 met Ja21 overeenstemming kan bereiken over heikele kwesties als klimaat, stikstof, Europa en migratie. (Tenzij D66 zijn principes verkwanselt om maar tot resultaten te komen. Dat mag ik toch niet hopen, maar onmogelijk lijkt het me niet).) Als die formatie toch geprobeerd wordt, maar mislukt, dan komt GLPvdA in beeld. Maar daar wil Yesilgoz niet mee in zee. Als ze dat volhoudt beschikken de resterende drie partijen slechts over 64 zetels. Dan is alleen een minderheidskabinet mogelijk met gedoogsteun van tenminste vijf partijtjes. Tja. . .

Jetten heeft campagne gevoerd met de ambitie voor een stabiel kabinet. Dat heeft hem veel zetels opgeleverd, onder meer ten koste van GLPvdA, maar daarmee heeft hij zijn eigen ambitie bijna onmogelijk gemaakt, mede dankzij de tegenwerking van de VVD. Het ziet er niet naar uit dat de grote vraagstukken waar we als land voor staan op korte termijn door de politiek bevredigend worden opgelost. We zullen zien, maar ik ben niet optimistisch.

Dat zet ons als burgers voor een probleem. Als het niet mogelijk blijkt om middels politieke activiteit op korte termijn een bijdrage te leveren aan een betere samenleving, wat kunnen we dan nog wel doen? Ik geloof dat zelfontwikkeling verloopt langs vier wegen: de weg naar binnen, de weg naar de ander(en), de weg naar boven (de transcendente wereld) en de weg van actie. Maar die actie zal wat mij betreft dus voorlopig geen politieke actie zijn. Dan bijven maar enkele mogelijkheden over: vrijwiligerswerk, ons publiekelijk uiten (zoals ik doe met deze blogs), je verzetten en demonstreren, je leefstijl aanpassen, enz., door uzelf in te vullen. In mijn blogs zal ik de komende tijd misschien wat minder aandacht aan de politieke situatie besteden.

*) Dit blog is op dat commentaar geïnspireerd.

Rampzalig

3 reacties

Maar ik zeg jullie heb je vijanden lief
(Matth, 5:43)

Iedrereen die me in de loop van de jaren gevolgd heeft weet wel dat ik politiek links georiënteerd ben. Ik heb nooit willen vermelden van welke partij ik een aanhanger ben, om geen lezers van mij te vervreemden. Maar het zal mijn lezers wel duidelijk zijn dat ik zeer teleurgesteld ben door de verkiezingsuitslag. Nederland heeft gekozen voor een rechts kabinet. Omdat de VVD en PvdA/GroenLinks zo’n totaal verschillende visie hebben op wat er met dit land moet gebeuren kunnen zij niet samen regeren, en is een kabinet door het midden niet mogelijk. Er zullen nog velel analyses volgen; daar heb ik weinig aan toe te voegen. Toch enkele kanttekeningen.

Er zijn bij deze verkiezingen drie winnaars: D66, CDA en Ja21, en drie verliezers: NSC, PVV en GroenLinks/PvdA. Als je dus zuiver democratisch te werk gaat leidt dat logischerwijs tot een rechtse regering: met de winnaars en de VVD, die slechts weinig verloren heeft. Dat is wel even slikken voor diegenen die D66 gestemd hebben omdat ze GLPvdA te links vonden. Zij krijgen nu een rechts kabinet .
De verkiezingscampagne ging weinig over de inhoud, maar meer over wie de beste lijsttrekker was. Dat was klaarblijkelijk Rob Jetten, met Henri Bontebal als goede tweede. Zij zijn goede ‘performers’, hetgeen niet gezegd kan worden van Frans Timmermans, die bovendien een beetje last had van hoogmoed. Dat hij waarschijnlijk veruit de beste premier zou zijn, met zijn ervaring, relaties en internationaal aanzien, deed niet ter zake. Sinds 1939 hebben we zes premiers gehad die niet leider waren van de grootste, maar van een kleinere partij in de regeringscoalitie (Colijn, De Geer, Gerbrandy, Schermerhorn, Drees en Biesheuvel). Dat zou Frans Timmermans ook heel goed geweest kunnen zijn, maar dat is door de VVD onmogelijk gemaakt – resulterend in het zich terugtrekken van Timmermans. Wij Nederlanders hebben een opmerkelijk talent in het verslijten van onze beste leiders.
GLPvdA was de enige partij die een sluitende staatsbegroting wist te combineren met behoud van de zorg; de enige partij die een doordachte oplossing had voor het asielvraagstuk (zij het ook niet zonder problemen) en voor het stikstof/woningprobleem. Dat gaan we nu allemaal niet krijgen. Evenmin is met dit rechtse kabinet een radicaal klimaatbeleid mogelijk.

Er is nog meer over te zeggen maar ik wilde het hier nu maar bij laten. Wat zijn de consequenties van deze verkiezingsuitslag voor hen die, zoals ik, geloven dat een werkelijk humane maatschappij alleen maar gebaseerd kan zijn op een collectief verdiept bewustzijn gericht op eenheid. Op waarden als eerbied voor het leven in al zijn facetten, vrijheid in gebondenheid, waarheidsliefde en openheid. Kortom: werk aan de winkel: onderzoek naar de rechtse tendensen in onszelf en leren daar op een verantwoorde wijze mee om te gaan, en het ontwikkelen van onze liefde zonder aanzien des persoons.

Onbeantwoorde vragen.

Geef een reactie

Ook in dit blog laat ik in verband met de verkiezingen een gast aan het woord. De vragen in dit blog kan u waarschijnlijk allemaal vlot beantwoorden. Maar het is toch wel goed om er voor de verkiezingen eens even bij stil te staan, en er over van gedachten te wisselen met anderen. Mocht u, net als Fokke en Sukke, nog aarzelen over op welke partij u uw stem zou willen uitbrengen dan kan dit, net als het kieskompas en de stemwijzer, u daarbij behulpzaam zijn. (de laatste alinea van deze column begrijp ik niet)

Dolf Jansen
Column

Even wat vragen die ik graag aan de praattafels gesteld zie worden
Trouw, 14 september 2025

Er zijn nogal wat talkshows, en vergelijkbare stukjes zendtijdvulling, op uw tv. Omdat ik geregeld ‘duiders’ zie die niet duiden maar een mening pushen, en te vaak mensen zie praten over zaken waar ze geen enkele deskundigheid over hebben (het kabinet-Schoof is er grotendeels uit opgebouwd) en vooral te weinig kritische vragen zie, heb ik even een lijstje gemaakt van vragen die ik deze week graag gesteld zou zien/horen worden.
Soms kunt u uit de vraag opmaken wie zou moeten antwoorden, veel vaker maakt dat eigenlijk niet uit. Om met Trumps woorden te spreken: Here we go!

Denkt u dat de planeet waarop wij leven onze huidige manier van consumeren aankan? En hoe lang nog? Denkt u dat de planeet waarop wij leven meer economische groei aankan? En hoeveel nog?

Een huis van anderhalf miljoen
Vindt u dat wetenschap en wetenschappelijke bevindingen leidend moeten zijn bij politieke beslissingen? En hoe verhoudt zich dat tot ‘een gevoel dat mensen hebben’, al dan niet in de onderbuik?

‘U (en partijgenoten met dezelfde spindoctor) beweert dat ‘de afschaffing van de hypotheekrenteaftrek gezinnen 400 tot 500 euro per maand kan gaan kosten’. Negeert u in die zin bewust de voorgestelde langzame afbouw – gespreid over 8 tot 30 jaar – en spreekt u in die zin over ‘de hardwerkende Nederlander’ of over mensen met een huis van zeg anderhalf miljoen?

In hoeverre denkt u dat de positie van de vrouw en haar veiligheid op straat negatief is beïnvloed door de toon die tegen vrouwelijke politici en opiniemakers wordt aangeslagen, ook in de Tweede Kamer, door dezelfde toon (en grapjes…) aan talkshowtafels, en door influencers, opstellers van bangalijsten binnen studentenverenigingen en religieuze zeloten?

Vindt u dat een politieke partij die zelf vrouwen uitsluit mag meepraten over de positie van de vrouw in ons land?

Is het in tijden van constante cyberaanvallen en drones boven Navo-grondgebied nog aanvaardbaar dat partijen in ons parlement openlijk (of minder-openlijk) pro-Russisch zijn? Zou zo’n partij ooit en op enige manier deel mogen uitmaken van onze regering? En wat vindt u van partijen die die regeringsdeelname onlangs mogelijk hebben gemaakt?

Voor of tegen Israël
Eindigt het recht op zelfverdediging door Israël op het moment dat alle Palestijnen vermoord of verjaagd zijn, of op een eerder moment?
(Eventueel aangevuld met:) Welk aantal Palestijnen dat wel in leven blijft vindt u redelijk?

Vindt u dat sportbonden die blijven sporten met en tegen Israël een punt hebben als ze zeggen van de sport te zijn en niet van de politiek? Of zijn sportbonden die toernooien organiseren in zeg Rusland, Qatar, Saudi-Arabie en de VS-anno-2026 juist heel erg politiek?

Recht op gifspuiten
Heeft een agrariër recht gif te spuiten? Heeft een fabriek het recht de omgeving en omwonenden te vergiftigen? Heeft een luchthaven het recht door te gaan, ook zonder natuurvergunning?

Zou het kunnen dat minder hard taalgebruik, minder breekpunten en minder de schuld van problemen bij een bepaalde groep leggen en meer inhoudelijk taalgebruik met ideeën, visie en aanzetten tot samenwerking een hoop politieke en daarmee sociale problemen een stuk behapbaarder zou maken?

Als u echt de Messias uit de Maasstad bent, waarom staat er dan nogsteeds een saaie fles water op tafel?
Staat u volgende wedstrijd bij Vitesse op de rechtervleugel?
Komt u nog eens terug aan onze tafel?

Dolf Jansen is cabaretier, columnist, schrĳver en radiomaker met een felgroen hart.

Het kabinet Schoof, een van de effectiefste regeringen in de laatste decennia.

Geef een reactie

De twee komende blogs wijd ik aan de verkiezingen. Ik laat daarbij gasten aan het woord, die het minstens zo goed verwoorden als ik het zou doen. Vandaag het eerste blog dat twee dagen vroeger verschijnt dan normaal, in verband met mijn afwezigheid vanaf morgen.

Peter van der Maat

𝐊𝐚𝐛𝐢𝐧𝐞𝐭 𝐯𝐚𝐧 𝐝𝐞 𝐚𝐟𝐛𝐫𝐚𝐚𝐤: 𝐡𝐞𝐭 𝐢𝐬 𝐨𝐧𝐭𝐥𝐮𝐢𝐬𝐭𝐞𝐫𝐞𝐧𝐝.

Wie denkt dat het averechtse kabinet Schoof niets tot stand heeft gebracht, die heeft het mis. Uit een inventarisatie van Investico – onderzoeksjournalisten, waarover De Groene Amsterdammer schrijft, blijkt dat het juist heel effectief is geweest. En wel in het afbreken, terugdraaien en blokkeren van beleid dat de coalitiepartijen niet aanstond. Op het gebied van onderwijs, klimaat, ontwikkelingssamenwerking en emancipatiebeleid is er blijvende schade aangericht.

Het kabinet snoeide bovendien in dat wat niet formeel is vastgelegd, zoals georganiseerde tegenspraak. Tegengeluid werd genegeerd, uitgelachen of geweerd uit de politieke arena. En net als in Amerika deed ook een praktijk van ‘verboden woorden’ zijn intrede in Den Haag. Ondertussen bereikte geen van de grote plannen van landbouwminister Femke Wiersma (BBB) of de wetten van asielminister Marjolein Faber (PVV) het uitvoeringsstadium. Zelfs als er hierna een andere politieke wind gaat waaien, is die schade niet zo maar hersteld.

Met behulp van ChatGPT vat ik het artikel hier samen. Het is ontluisterend.

👉 Onderwijs
Onderwijsminister Eppo Bruins (NSC) zette de zwaarste bezuinigingen in decennia door. Starters- en stimuleringsbeurzen werden geschrapt, ondanks dat veel al toegekend waren. Universiteiten klagen de staat aan wegens onbehoorlijk bestuur. Resultaat: ontslagen, vacaturestops, geschrapte studies en forse banenreducties, o.a. in Wageningen, Utrecht en Amsterdam.

👉 Klimaat en mobiliteit
Een aangekondigde verplichting voor hybride warmtepompen vanaf 2026 werd plots geschrapt, waardoor de sector met volle magazijnen en stilvallende productie zit. Provinciale stikstofprogramma’s, jaren in voorbereiding, werden terzijde geschoven. Zero-emissiezones in 14 gemeenten zijn op het laatste moment uitgesteld. Ook de windenergie-doelen gingen omlaag.

👉 Emancipatie en tegenspraak
Georganiseerde tegenspraak werd ontmoedigd. De Nationaal Coördinator tegen Discriminatie en Racisme raakte van beleidsvormend teruggebracht tot adviserend. Consultaties met belangenorganisaties werden uitgekleed. In beleidsnota’s verdwenen woorden als ‘gendergelijkheid’, ‘transgender’, ‘inclusie’ en ‘intersectionaliteit’. Wat overbleef was een smalle focus op veiligheid, ten koste van bredere emancipatie.

👉 Ontwikkelingssamenwerking
Minister Reinette Klever (PVV) kondigde 2,4 miljard aan bezuinigingen aan, waarvan 1 miljard op ngo’s. Organisaties als Oxfam en Plan verliezen hun coördinerende rol. Nieuwe strenge voorwaarden (zoals de 50-procenteis) en uitblijvende duidelijkheid over vervolgsubsidies leiden tot krimp en ontslagen. Expertise en netwerken die decennia zijn opgebouwd, verdwijnen in rap tempo.

👉 Conclusie
Het kabinet-Schoof was dus niet zo maar een mislukt experiment. Het heeft blijvende littekens veroorzaakt aan mensen, expertises, instituties en de democratie.

Bron: Groene Amsterdammer https://lnkd.in/eJWFER3e