There is no such thing as a new idea. It is impossible. We simply take a lot of old ideas and put them into a sort of mental kaleidoscope. We give them a turn and they make new and curious combinations. We keep on turning and making new combinations indefinitely; but they are the same old pieces of colored glass that have been in use through all the ages.
(Mark Twain)

Degenen die me kennen of al een tijdje volgen weten dat ik veel heb gepubliceerd: ca. 15 boeken, meer dan 700 blogs, en ook nog tientallen artikelen. En dat ik al vaker heb gezegd dat ik geen nieuwe ideeën heb aangedragen, maar oude ideeën opnieuw heb opgeschut. Daarin ligt mijn creativiteit – niet in het bedenken van iets nieuws. Ik ben het geheel eens met het citaat van Marc Twain hierboven. Al is het zo dat het nieuwe patroon niet alleen ontstaat door het oude patroon opnieuw op te schudden, maar ook doordat de lezer er na enige tijd anders tegen aan kijkt. Ikzelf doe dat ook met mijn eigen producten.

Dit is een levensfase waarin terugkijken veel plaats vindt. Mijn werk overziende zie ik dat ik veel geschreven en gesproken heb over geestelijke zaken: de ziel, wie we zijn, de bron van ons bestaan, de onzichtbare werelden, de innerlijke gids, de gedachten-afstemmer, het idee gedragen en geleid te worden, de vrije wil, bestemming versus lot, de ‘bedoeling’ van dit bestaan, en zo meer, Over al die ‘zaken’ heb ik ideeën, modellen en theorieën ontwikkeld. Maar zoals we weten is een landkaart niet het landschap zelf, en zo zijn al de gedachten ook niet de werkelijkheid zelf. Over al die geestelijke verschijnselen kunnen we eigenlijk alleen maar spreken in metaforen. We kunnen in het bestaan ervan geloven maar we weten eigenlijk niet wat het precies is. Dat geldt overigens ook voor een aantal materiële (indirect) waarneembare verschijnselen, zoals de fundamentele natuurkrachten, donkere energie, anti-materie, quarks, groei en bloei, leven, enzovoort. Als we ons in al deze verschijnselen en processen echt verdiepen dan realiseren we ons dat we eigenlijk niets weten. Er blijft alleen een leegte over, en daarin kan een gevoel van ontzag of eerbied opkomen (de engelse taal kent hier voor het woord ‘awe’ dat eigenlijk geen Nederlands equivalent heeft). Uit de middeleeuwen beschrijven we deze geestestoestand als de wolk van niet weten.

Ik besef dat ik best wat kennis heb, maar over de essentie van dit leven alleen maar vermoedens heb en er niets van begrijp. Dat wil niet zeggen dat ik niet geloof in het bestaan van die essentiële processen. Ik behoor niet tot die mensen die zeggen: wat ik niet kan begrijpen bestaat niet. Ik ben geen atheïst en geen nihilist. Ik houd mijn geloof, mijn verlangens en mijn idealen. Maar hopelijk ben ik wat minder stellig geworden.