Gehechtheid is de grote spinster van illusies;
de werkelijkheid kan slechts gevonden worden door wie onthecht is.
(Simone Weil, mystica)
Bijna alle spirituele en religieuze tradities stellen dat onthechting een doel is waarnaar we moeten streven als we persoonlijk en spiritueel willen groeien. Ook wordt gezegd dat gehechtheid aan personen of andere levende wezens de onbaatzuchtige liefde voor hen in de weg staat. Ik vraag het me af.
Ik ben bij mezelf eens mijn hechtingen nagegaan. Bovenaan het lijstje – de lijst! – staat Anne, mijn vrouw. Dan volgen mijn kinderen en kleinkinderen en hun partners. Een aantal vrienden. Mijn poes Tommie. Mijn huis, mijn buurt, mijn loge. De natuur. Mijn gewoonten. Sommige van mijn spullen. Enkele kledingstukken. Mijn bezoek aan concerten. Uitjes, vakantietrips. De lijst is schier eindeloos. En wat de personen betreft, staat die gehechtheid nu mijn liefde in de weg? En kan ik de wekelijkheid door die gehechtheid niet vinden? Dat is niet waarvan ik me bewust ben.
Toch begrijp ik wel iets van de spirituele stelling over dat we moeten loslaten. Ik heb in mijn werk, maar ook bij mezelf, wel situaties aangetroffen waarin gehechtheid aan iemand of iets een blokkade vormde voor beweging en groei (dat geldt ook voor sommige organisaties, zoals verenigingen, politieke partijen en bedrijven, die vaak gehecht zijn aan de traditie: “zo hebben we het altijd gedaan”). Zo is het voor ouders bijvoorbeeld moeilijk om geleidelijk aan hun kinderen los te laten, tot schade voor henzelf, de kinderen of de relatie. En gehechtheid aan een huis kan er toe leiden dat je niet verhuist, terwijl dat voor je ontwikkeling of je comfort toch aanzienlijk beter zou zijn. Of de gehechtheid aan comfort verhindert je risico’s in je leven aan te gaan en avontuurlijke dingen te ondernemen. Deze lijst is eindeloos uit te breiden. Zo kan gehechtheid ook leiden tot afhankelijkheid en onvrijheid, verlies van openheid van geest (door gehechtheid aan meningen of dogma’s) en tot het verloren gaan van je autonomie. Ik vraag mezelf bij voorbeeld af: hoe autonoom ben ik nu werkelijk? Ik heb mezelf altijd gezien als een redelijk autonoom persoon – maar realiseer me nu dat ik door talloze draden aan mijn buitenwereld gebonden ben.
Voorwaarden voor spirituele groei, de reis naar het Licht, zijn mijns inziens naast onthechtheid: liefde, geloof, barmhartigheid, openheid van geest, onafhankelijkheid, eenheidsbewustzijn en eerbied voor het leven. Er bestaat een zekere spanning tussen autonomie enerzijds en ‘ubuntu’ – ik besta alleen in relatie met anderen – anderzijds. Het bewust leren leven met deze onderling verbonden tegenstelling (een antinomie) vormt volgens mij een vruchtbare grond voor persoonlijke en spirituele groei.
