Vraag je af wat er voor zorgt dat het universum bestaat. Wees nieuwsgierig.
Stephen Hawking

Twee weken geleden eindigde ik mijn blog met de mededeling dat er sinds ik verkeer in de wolk van niet weten nog een derde onbeantwoordbare vraag (weer) in me opgekomen is, en wel deze:
waartoe is dit heelal geschapen?

Deze wereld bevat naast heel veel schoons ook een onvoorstelbare reeks ellende. Er wordt wel gezegd, bijvoorbeeld door Kant: deze wereld is een wereld van antinomieën (onderling verbonden tegenstellingen). Dat is dus ook de enige conditie waaronder we de dingen kunnen waarnemen. Als er niet af en toe duisternis was zouden we het licht niet als zodanig kunnen onderscheiden. En er is geen liefde zonder vrees, angst of haat. Maar dat leidt weer tot de vraag: waarom is deze wereld geschapen? Is alle ellende, pijn en verdriet nodig om schoonheid, vreugde en liefde te ervaren?

Er bestaan evenzovele scheppingsverhalen als er culturen (hebben) bestaan. Het is voor mij onmogelijk om al deze scheppingsverhalen te overzien. Ik kan er wel een paar dingen over zeggen. In sommige verhalen is het niet duidelijk of het over de schepping van de aarde of over de schepping van het heelal gaat. Ook is in sommige verhalen niet duidelijk hoe lang geleden de schepping heeft plaats gevonden. In de natuurwetenschappen bestaat daar wel enige duidelijkheid over: het heelal is ongeveer 14 miljard jaar geleden ontstaan, en de aarde ongeveer 4,5 miljard jaar geleden. Maar over de oorzaak van de schepping is niets bekend, laat staan over het doel ervan. Vele debatten zijn gevoerd over of de schepping überhaupt doelmatig is ingericht, of dat ze geen doel heeft (metafysisch naturalisme). Persoonlijk hel ik over naar de eerste mogelijkheid, maar dat is een vermoeden. Weten doe ik het niet – daar gaat deze vraag juist over. Motivaties die in de westerse tradities aan God worden toegeschreven bevredigen me niet – ze zijn me te anthropomorf. De oorsprong gaat wat mij betreft de menselijke maat te boven. De vraag waarmee dit blog begon blijft dus onbeantwoord.

Hiermee ben ik voorlopig aan het eind gekomen van mijn beschouwing over onbeantwoordbare vragen. Deze overdenkingen hebben er toe bijgedragen mijn geest open en flexibel te houden, en eerbied te hebben voor het mysterie dat aan dit leven ten grondslag ligt. Het heeft me geholpen om niet te stellig over van alles een oordeel of een mening te hebben.